Tema (İçerik) Konu Anlatım Videosu

Tema (İçerik) Soru Çözüm Videosu

“Ne öğreteceğiz?” sorusunun yanıtıdır. Belirtilen hedeflere ulaşmak için ne öğretelim? Sorusunun cevaplanacağı bölümde öğretilecek konuların, ünitelerin alt alta sıralanması içerik olarak adlandırılabilir. İçerik, hedef ve hedef davranışlara göre seçilir ve düzenlenir. Türkiye’de okullarda okutulacak dersler, haftalık ders saatleri, içerikleri, okutulacak kitaplar, yardımcı kaynaklar ve her öğretim kademesinin öğretim programı M.E.B. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’nca belirlenir. Öğretim programlarında daha önce içerik (kapsam) ögesinde yer alan düzenlemeler yeni programlarda tema ögesinde yer almaktadır.

İçeriğin sunulma biçimi, içeriğin seçimi ve düzenlenmesi ile ilgili değil, daha çok eğitim durumlarıyla ilgilidir.

İçerik: Öğrenenden bağımsız olarak belirlenen, bilimsel yöntemlerle elde edilen, geçerliği kanıtlanmış olgusal ve nesnel nitelikteki bilgi birimlerinden oluşur.

Tema: Öğrenenin araştırma – inceleme, mera ve keşfetme etkinlikleriyle oluşturduğu öznel bilgi örüntüleridir.

İçeriğin düzenlenmesinde kullanılan temel ilkeler:

Somuttan -> soyuta                    genelden –> özele                       Basitten –> karmaşığa               

Kolaydan –> zora                        Bütün – parça – bütün                  Bugünden –> geçmişe

Yakından –> uzağa                       Bilinenden –> bilinmeyene            Aşamalılık

Kendi kendine yeterlik                yaşama yakınlık                          anlamlılık

Bireysel ve sosyal fayda              gerçekçilik                                öğrenilebilirlik – öğretilebilirlik

Aktüalite (güncellik)                    hedeflerle tutarlılık

 İçeriğin sahip olması gereken bir takım özellikler vardır.

  • İlgililik: Hedeflerle ilişkili olmalı ve hedeflere göre belirlenmelidir. Özel bir alana hizmet etmelidir.
  • Tutarlılık / güvenirlik: İçerikte yer alan konular birbiriyle tutarlı olmalıdır.
  • Öğrenciye görelik: İçerik öğrencilerin ilgi, istek, ihtiyaç ve hazırbulunuşluk düzeyine uygun olmalıdır.
  • Öğrenme ve öğretme ilkelerine uygunluk: İçerik öğrenilebilir ve öğretilebilir olmalıdır. Öğretim ilkelerine uygun olmalıdır.
  • Uygulanabilirlik: İçerikte yer alan bilgiler gerçek yaşamda kullanılabilir olmalıdır.
  • Ekonomiklik: İçerikte gereksiz bilgi, kavram ve ilkelere yer verilmemeli, konular birden çok hedefi karşılayabilecek nitelikte olmalıdır. Sistematik bir şekilde düzenlenmiş olmalıdır.
  • Anlamlılık: Öğrencinin kavrayabilme gücünü dikkate almalıdır ve daha önce öğrenilenlerle ilişkili olmalıdır.
  • Vardama / Yordama: İçerikte yer alan bilgi, kavram, ilke ve genellemeler, yeni durumlara transferi kolaylaştırmalıdır.
  • Tümdengelim: İçerik, genelden özele indirgenebilecek biçimde aşamalılık göstermelidir.
  • Önkoşulluk: Bir önceki öğrenilen bir sonrakine zemin hazırlamalıdır.
  • Denge: İçeriğe belli bir bölümün eklenmesi ya da çıkartılmasıyla içeriğin yapısı bozulmamalıdır.
  • Yararlılık: Bireyin ve toplumun işine yarayabilecek bilgilerden oluşmalıdır ve beklentilere uygun olmalıdır.
  • Soyutlama: İçerikte verilen bir konu, öğrencilerin temel bir görüşe ulaşmasını sağlayacak nitelikte olmalıdır. Yani içerik tek bir ana tema etrafında toplanmalıdır.
  • Şema: İçeriğin bölümlerinin sunulmasında öğrencilerin bilgileri, zihinde anlamlandıracakları biçimde zihinsel kodlama yapısına uygun olarak sunulmalıdır. Bunun için konular arası bağlantılar kurmak gerekir.
  • Bilimsellik: İçerik, bilimsel açıdan doğru olmalıdır.
  • Denge: Yapıya eklenen ve çıkarılan ögelerle, yapının bozulmamasıdır.
  • Tekrar ve ayrıntı: Gerektiği ve yeteri kadar ayrıntılı olmalıdır. İhtiyaç duyulduğunda tekrar edilmelidir.
  • Yaşama yakınlık (aktüalite): Günlük hayatta uygulanabilir, gerçekleştirilebilir ve kullanılabilir olmalıdır.
  • Öğrenme konuları ve etkinlikleri, birbiriyle tutarlı ve ilişkili olarak düzenlenmelidir. Buna kaynaşıklık ilkesi denir. İkiye ayrılır:
    • Dikey Kaynaşıklık: Aynı dersin farklı sınıf düzeylerinde daha genişletilerek sunulmasıdır. Ayrıca öğrenme konularının ön koşul öğrenmelere dayalı olarak basitten zora doğru ardışıklık ve aşamalılık özelliklerine uygun olarak düzenlenmesidir.
    • Yatay Kaynaşıklık: Aynı konuların belli bir sınıf düzeyinde farklı dersler içerisinde ilişkili olarak incelenmesidir. Yaşantıların benzerliği ilkesine uygun olarak bir öğrenme konusunun aynı ve farklı disiplinlerde verilmesidir.

            Ara Disiplin:

Programda tek başına bir ders olarak yer almayan; ancak diğer derslerin içerisinde yer bulan ve böylelikle dersler (disiplinler) arası ilişkinin kurulmasını sağlayan bir yaklaşımdır. Bu yaklaşımın kaynağını, bilginin belli bir alanla sınırlandırılamayacağı gerçeği ve öğrenme alanlarının birleşmesi gerekliliği oluşturur. Ara disiplin yaklaşımı, yeni disiplinlerin oluşturulması yerine, belirlenmiş içeriklerin diğer ders programlarının ilişkilendirilmesi biçiminde uygulanmasını öngörür. Böylelikle ders programları arasında ilişki kurulur. Ara disiplinler tüm programa serpiştirilmiş ve bütün programın ortak hedefleri olarak kabul edilmiş derslerdir. Diğer ders programlarının kazanımlarının davranış haline dönüşmesine katkıda bulunarak programa zenginlik katar. Planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi, bütün öğretmenlerin ve okul personelinin sorumluluğundadır.

Yeni İlköğretim Programları ile belirlenen ara disiplin kavramları, kazanımları ve uygulamaları tüm derslerde yatay eksende ve dikey eksende işlenmek üzere programa yerleştirilmiştir. Böylece eğitim yaşam ile ilişkilendirilerek öğrencinin çok yönlü gelişimini sağlayıcı ir özelliğe kavuşturulmuştur. Ara disiplinlerin derslerle ilişkilendirilmesinde disiplinlerarası program tasarımı benimsenmiştir. Söz konusu ara disiplinler şunlardır:

  • Afet eğitimi ve güvenli yaşam
  • Girişimcilik
  • İnsan hakları ve vatandaşlık
  • Kariyer bilinci geliştirme
  • Özel eğitim
  • Rehberlik ve psikolojik danışma
  • Sağlık kültürü
  • Spor kültürü ve olimpik eğitim

Yeni ilköğretim programında öğrencilere kazandırılacak ortak beceri alanları ise şu şekilde belirlenmiştir:

  • Türkçe’yi doğru, etkili ve güzel kullanma, Eleştirel düşünme, Yaratıcı düşünme, İletişim, Problem çözme, Araştırma, Karar verme, Bilgi teknolojilerini kullanma, Girişimcilik.

Belirtke Tablosu (hedef – içerik çizelgesi)

Bir satırda hedeflerin, hedeflerle içeriğin ve gerekli sürenin sıralandığı, sütunda ise hedeflerle ilgili davranışların sıralandığı bir tablodur. Kapsam geçerliliğinin sağlanmasına yardım eder. Planlama aşamasında hedefler ve konular belirlendikten sonra yapılırsa etkinliklerin seçimine ve sürece katkı sağlar ancak değerlendirme aşamasına bir önkoşuldur.

Belirtke tablosunun öncelikle yatay boyutunda hedefler ve düzeyleri, dikey boyutunda ise konular ve alt başlıkların neler olacağı belirlenir. Daha sonra hedeflerle içeriğin kesiştiği hücrelere (x) işareti konularak hedef davranış sayıları ya da söz konusu hedefle ilişkili içerikte yer alan kritik davranışlar belirlenir. Böylelikle iki boyutlu bir matris elde edilmiş olur. Belirtke tablosunda, hedeflerin kazandırılmasında işe koşulacak yaklaşım, strateji, yöntem ve tekniklere yer verilmez. Kaç tane soru sorulacağını göstermekle birlikte, soru maddelerine ve soru türlerine yer verilmez. Araç gereçlere, materyallere, mekan özelliklerine, öğrenme ortamı değişkenlerine ve ölçme araçlarına da yer verilmemektedir.

Belirtke tablosunun işlevleri:

  • Hedef – içerik ilişkisini kurmak (Konuların hangi hedef alanında gerçekleştirileceğini belirlemek),
  • Hedef – içerik ilişkisine uygun eğitim durumlarının belirlenmesinde ve değerlendirme durumlarının geliştirilmesinde öğretmene ipucu verir.
  • Dersin özel hedeflerinin hangilerinin daha önemli olduğunu gösterir.
  • Dersin kapsamını nitel ve nicel olarak düzenlemek,
  • Eğitim durumlarını belirlemek,
  • Dersin ünitelerinin ve konularının sırasını belirlemek,
  • Konuların önemine göre uygun süreyi belirlemek,
  • Ölçme aracı için uygun sorular geliştirmek,
  • Ölçme aracının kapsam geçerliliğini sağlamak,
  • Öğretim planlarına yön verir.
  • Sınıf yönetimini kolaylaştırır.

İçerik Düzenlemede Yaklaşımlar

Programlarda yer alan içerik, basitten karmaşığa, somuttan soyuta, bilinenden bilinmeyene, yakından uzağa ve kavramlardan ilke ve genellemelere doğru sıralanmalıdır. Bu sıralama genellikle değişmez fakat içerik düzenlemede farklı yaklaşımlar vardır.

i. Doğrusal Programlama Yaklaşımı (Tyler – Bloom): Eğer ders önkoşul ilişkisi gerektiren bir ders ise, yani bir konu öğrenilmeden diğerine geçmek mümkün değilse bu yaklaşım uygun olur. Matematik, müzik, fizik gibi derslerde yani konuların birbiriyle ardışık sıralandığı derslerde kullanılır. Aşamalılık ve ardışıklık söz konusudur ve aralarında dikey bir ilişki söz konusudur. Esasicilik ve konu merkezli program tasarımlarında kullanılır. Konuların düzenlenmesinde dikkate alınacak aşamalılık ilkeleri şöyledir:

bilinenden –> bilinmeyene             basitten –> karmaşığa                

kolaydan –> zora

somuttan –> soyuta                     genelden –> özele                      

yakın zaman ve çevreden –> uzak zaman ve çevreye

ii. Sarmal Programlama Yaklaşımı (Bruner): Konuların genişleyen, derinleşen ve giderek zorlaşan bir yapıda olduğu eğitim durumlarında kullanılır. Eski konular yeri geldikçe ve gerektikçe tekrar edilir. Her tekrar aynı tekrar değil, daha geniş ve ayrıntılıdır. Konular kendi içinde ve birbirleriyle ardışıklık ilişkisi içindedir. Yeni bilgi edindikçe eski bilgilerin harmanlanması anlayışı esastır. Özellikle dil derslerinin öğretiminde kullanılır. İlerlemecilik ve etkinlik merkezli program tasarımlarında kullanılır.

iii. Modüler Programlama Yaklaşımı (Vygotsky): Öyle dersler vardır ki, her ünitesi farklı bir bilgi ve beceri kümesine sahiptir. Her ünite bile kendi içinde farklılıklar gösterebilir. O zaman üniteler modüller halinde ayrılır. Her modül de kendi yapısına uygun bir program yaklaşımı ile düzenlenir. Önemli olan her modülün anlamlı bir bütün oluşturmasıdır. Örneğin fen bilgisi dersinde üniteler fizik, kimya, biyoloji vs. konularından oluşur. Her bir konu bir modül olarak ele alınıp kendi içinde farklı yaklaşımlarla düzenlenebilir. Modüller arasında bir ilişki ya da aşamalı bir bağ olmasına gerek yoktur. Bu nedenle esnek bir yaklaşımdır.

iv. Piramitsel Yaklaşım: Üniteler, geniş ve genel bir içerikten dar ve özel bir içeriğe doğru düzenlenir.İlk yıllar geniş tabanlı konuların yer aldığı, giderek uzmanlaşmaya imkan veren bir daralmanın yaşandığı konulardaki düzenleme şeklidir. İçerik ayrıntılı ve kesin bir biçimde belirlenmiş konular bütününden oluşur. Konuların kapsamı giderek daralır, derinleşir. Program esnek değildir. Birin yıl genel psikoloji, daha sonra eğitim psikolojisine doğru giden bir daralma. Tıp fakülteleri bu tür program yaklaşımı kullanırlar. Genellikle sunuş yoluyla öğretim stratejisinde kullanılır. Daha çok konu alanı merkezli program tasarımlarında kullanılır. Öğrencinin programa başladıktan ve bitirdikten sonra hangi alanda uzmanlaşacağı kesinlikle bilinmektedir. Konu alanı uzmanı yetiştirmeye oldukça uygundur.

v. Çekirdek Programlama Yaklaşımı (Dewey): Okutulan derslerin ana bir tema etrafında birleştiği program tasarımıdır. Merkezde bir konu vardır ve bu konuyu herkesin alması zorunludur. Dersler bu konu etrafında yer alır, her öğrenci bu çekirdek program etrafında ilgi duyduğu alanlarda ders alabilir. Piramitsel yaklaşımdan temel farkı, birden fazla uzmanlık seçeneği sunuyor olmasıdır. Uzmanlaşma programın sonunda belirginleşir. Program esnektir. Örneğin fen bilgisi dersi çekirdek ders olarak, fizik, kimya ve biyoloji ise seçimlik ilgi alanları olarak alınır. Okul, sosyal gelişimin merkezi olarak kabul edilir. Öğrenen ve sorun merkezli tasarımlarda kullanılır.

vi. Konu Ağı – Proje Merkezli Program Yaklaşımı (Dewey): Öğrenme konularının birbirleriyle ilişkilendirilerek projeler halinde düzenlendiği bir süreçtir. Konuların bir harita gibi çıkarılıp verildiği ve birbirleri arasında bağlantıların gösterildiği yaklaşımdır. Öğrenciler konuları ilgi ve ihtiyaçlarına göre seçerler. Öğrencilere belirli zamanlarda nerede olmaları gerektiği söylenir. Bu yaklaşımda konuların içeriğine öğrenciler kendileri veya grup halinde karar verirler. Konular küçük projeler olarak belirlenir. Proje çalışması ile yürütülen dersler için uygun bir yaklaşımdır. Öğrenciler konuları proje ve işbirliğine dayalı öğrenme yaklaşımı ile iş, ürün ve eser olarak ortaya koyarak, yaparak yaşayarak öğrenirler. Öğrenen merkezli yaklaşımlara uygundur.

vii. Disiplinlerarası Program Yaklaşımı: Farklı derslerin birbiriyle bağlantılarının dikkate alındığı ve bu farklı dersler arasında ilişkilerin kurulduğu programlama yaklaşımıdır. Örneğin hayat bilgisi dersinde hayvanlar konusu işlenecekse aynı gün Türkçe dersinde hayvanlarla ilgili bir okuma parçasının, müzik dersinde hayvanlarla ilgili bir müziğin, resim dersinde de hayvanlarla ilgili bir resim çizilmesinin içerikte düzenlenmesi.

viii. Sorgulama Merkezli Program Yaklaşımı (Dewey): İçerik düzenlemesi öğrencilerin istek, soru ve sorunlarına göre oluşturulur. Bu yaklaşım öğrencilerin ihtiyaçlarına cevap verebilmek için düşünülmüş bir yaklaşımdır. Bu nedenle içerik önceden oluşturulmaz. İçerik, öğrenci okula geldikten sonra veliler, öğretmenler, uzmanlar ve öğrencilerle birlikte hazırlanır. Veli beklentileri, okul koşulları, öğrencinin ilgisi ve yetenekleri, hazırbulunuşluğu, öğrenme yaşantıları ve çevre gibi koşullar dikkate alınarak içerik belirlenir. İlerlemecilik eğitim felsefesine ve yaşantı merkezli tasarıma uygundur. Genellikle okulöncesi eğitim ve ilköğretimde kullanılır.

Tema (İçerik) Konu Anlatım Videosu

Tema (İçerik) Soru Çözüm Videosu

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here