Bağımlı ve Bağımsız Değişken Kavramlarını inceleyen video için lütfen buraya tıklayınız…

Korelasyon (İlişki) Katsayısı Kavramını inceleyen video için lütfen buraya tıklayınız…

            Bir eğitim sisteminde genel olarak girdiler, süreç, çıktılar ve değerlendirme olmak üzere dört öğe vardır. Eğitim sistemindeki kontrol, değerlendirme öğesi tarafından yerine getirilir.

Ölçme ve Değerlendirmenin Eğitimdeki Yeri ve Önemi

  1. Öğrenciye davranışını nasıl değiştireceği, nasıl geliştireceği hakkında bilgi verir.
    1. Yeterince başarılı olan öğrenciyi motive eder.
    1. Öğrenci hakkında verilecek kararlara dayanak oluşturur.
    1. Öğretmenin kendi öğretiminin ne derece etkili olduğunu anlamasına yardımcı olur.
    1. Uygulanan bir eğitimin başarılı olup olmadığı hakkında yöneticilere ve diğer ilgililere bilgi verir.

Ölçme ve Değerlendirme İle İlgili Temel Kavramlar

Evren: Bir araştırmada çalışma kapsamına giren ve benzer özellikler taşıyan tüm elemanların oluşturduğu gruptur.

Örneklem: Evreni temsil etmek amacıyla evrenden seçilmiş olan bir parçadır. Evrenin bir alt grubudur. Örneklem, herhangi bir evrenden belirli bir yolla seçilmiş daha küçük sayıdaki obje ya da bireylerin oluşturduğu gruptur. 

Değişken: Gözlemden gözleme değişik değerler alabilen özellik, durum veya objelerdir. Bireylerdeki zeka düzeyi, boy uzunluğu, ağırlık, ekonomik gelir, cinsiyet gibi özellikler.

  1. Sürekli (Kesiksiz) Değişken: İki ölçüm arasında sonsuz değer alabilir. Kesirli sayılar olabilir. Sürekli değişkenler aynı zamanda nicel değişkenlerdir. 2 kg ile 3 kg arasında sonsuz değer vardır. Ahmet’in ağırlığı 70 kg’dır.
  2. Süreksiz (Kesikli – Kategorik) Değişken: İki değer arasında başka değer alamaz. Süreksiz değişkenler genellikle nitel değişkenlerdir. Erkek ve kadın. Ayşe bayandır. Dünya büyüktür.
  3. Nicel (Kantitatif) Değişken: Sayı ve miktar ifade eder. Umut’un zeka puanı 142’dir.
  4. Nitel (Kalitatif – Kategorik) Değişken: Nitelik, çeşit bakımından değerleri sınıflandırır, sembolle ifade edilir. Seçkin, pekiyi ile mezun oldu.
  5. Bağımsız (Yordayıcı) Değişken: Kontrol altında tutulan ve araştırma sonucu üzerinde etkisi olan değişkendir. Beslenme düzeyinin (bağımsız değişken) okul başarısına etkisi (bağımlı değişken).
  6. Bağımlı (Yordanan) Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak özellikler alabilen değişkendir.
  7. Kontrol Değişkeni: Araştırmanın doğrudan konusu olmayıp bağımlı değişkeni etkileyen bir değişten türüdür. Örneği, çalışma süresinin başarı üzerine etkisi araştırılıyorsa, bu durumda çalışma süresi bağımsız; başarı ise bağımlı değişken olur. Ancak araştırmanın doğrudan konusu olmadığı halde uyku süresi, çalışma ortamı, motivasyon, çalışma saatleri, bireysel özellikler vb. kontrol değişkeni olarak düşünülebilir.

Deneysel Araştırmalar: Değişkenler arasındaki neden – sonuç ilişkilerini belirlemek için yapılan araştırma desenleridir.

Regresyon: x ve y gibi iki değişken arasındaki ilişkiyi gösteren korelasyon katsayısı iki değişken arasındaki ilişkiyi sayıyla ifade eder ancak matematiksel bir eşitlik vermez. Bu nedenle değişkenlerden birinin yardımıyla diğerini kestirmek mümkün olmaz. Bu işlemi sağlayan teknik regresyondur. Regresyon, iki değişken arasındaki ilişkiyi matematiksel bir eşitlikle belirtir yani değişkenlerden birinin yardımıyla diğerinin kestirilmesini sağlar. Değişkenlerin sayısı ikiden fazlaysa çoklu regresyon söz konusudur.

Olasılık: Örneklemden elde edilen bilgilerden yararlanılarak evrenin nitelikleri hakkında bilgi elde etmektir. Bu bilginin elde edilişi kestirme veya karar verme yoluyla olur. Olasılık, eldeki verilerden yararlanarak bir olayın gerçekleşme ihtimalini tahmin etme işlemidir. Olasılık, bir olaya ait sonuçların sayısının, muhtemel bütün sonuçların sayısına bölünmesiyle bulunur. 0 ile 1 arasında değer alır. Değer 1’e yaklaştıkça olayın gerçekleşme ihtimali yükselir.

Korelasyon:

Bir olayda incelenen iki değişkenin aynı anda nasıl hareket ettiğini yön ve miktar olarak gösteren ve -1 ile +1 arasında değer alan katsayıdır. Katsayının işareti ilişkinin yönünü, rakamı ise ilişkinin miktarını belirtir. Pozitif ilişki asansör ve içindeki yolcuların ilişkisi gibidir. Yani iki değişken aynı anda aynı yönde hareket ediyor demektir, değişkenlerden biri arttıkça diğeri de buna bağlı olarak artar; biri azaldıkça diğeri de buna bağlı olarak azalır. Negatif ilişki tahterevalli ilişkisi gibidir. Yani iki değişken aynı anda zıt yönde hareket ediyor demektir, değişkenlerden biri arttıkça diğeri azalır; biri azaldıkça diğeri de artar. Nötr ilişki ise ilişkisizlik anlamına gelir. Korelasyon katsayısı sıfırdır. İki değişken arasında bir ilişki olmadığı anlamına gelir. Değişkenlerde birinin artması, azalması veya hareket etmemesi diğerinde buna bağlı bir değişiklik meydana getirmez. Yani iki değişken de bağımsızdır. Korelasyon katsayısı yorumlanırken katsayının sayısal büyüklüğü ile işareti ayrı ayrı yorumlanır, çünkü bunlar birbirinden bağımsız anlamlar taşır. Korelasyon katsayısı + yada – 1’e yaklaştıkça ilişki kuvvetlenir, 0’a yaklaştıkça ilişki zayıflar.

   

Mükemmel pozitif ilişki               Mükemmel negatif ilişki               İlişki yok

            Korelasyon = 1,00                       Korelasyon = -1,00                      Korelasyon= 0,00

Ölçme: Nesnelerin gözlemlenip, gözlem sonuçlarının sayı veya sembollerle ifade edilmesine denir. Bir ölçme işleminin yapılabilmesi için öncelikle ölçme konusu olan niteliğin belirlenmesi gerekir. Sonraki aşamada ölçülen özelliğin hangi düzeyinin hangi sayı ya da sembolle eşleştirileceğinin, yani ölçme kuralının belirlenmesi gerekir. Daha sonra ölçme işlemi yapılır ve ölçme sonucu belirlenir. Ölçme sonuçları her zaman sayıyla ifade edilmez. Bazı ölçme sonuçları büyük – küçük – orta – iyi – kötü gibi sembollerle de ifade edilebilirler. Sayma işlemi her zaman ölçmedir. Örnekler:

  • Masanın boyu 163 cm.’dir.
  • Bugün havanın sıcaklığı 380C’dir.
  • Bu takım elbisenin fiyatı 200 TL.’dir.
  • Ali dakikada 20 kelime okudu.
  • Ayşe bayandır.
  • Ahmet ilköğretim, Fatma ortaöğretim mezunudur.
  • Bu kitabın 333 sayfası vardır.

Ölçme, ölçülen özelliğe ve bu özelliğin gözlenme şekline bağlı olarak üçe ayrılır.

  1. Doğrudan (Temel) Ölçme

Ölçülecek özeliklerin araya başka bir değişken girmeden doğrudan doğruya gözlenmesi sonucu yapılan ölçme türüdür. Ölçülecek özellikle, bu özelliği ölçmek için kullanılacak aracın özelliği aynıdır. Boy, kilo ve adet ölçüleri. Kütle doğrudan, ağırlık dolaylı ölçülür.

Doğal birimleri olan her şey doğrudan ölçülür. Örneğin sınıftaki her öğrenci için bir kişi tanımlaması doğal olarak vardır. Bir özellik başka bir şeye gerek kalmadan doğrudan gözlenebiliyorsa, örneğin resim dersinde öğrencinin yaptığı resme bakıp puan vermek doğrudan ölçmedir.

  • Dolaylı (Göstergeyle) Ölçme

Doğrudan gözlem yapılarak ölçülemeyen bir değişkenin, onunla ilişkisi olduğu bilinen başka bir değişken gözlenerek ölçülmesidir. Ölçülen özellikle ölçmekte kullanılan özellik farklı cinstense ölçme dolaylı olur. Eğitimde ölçülmek istenen özelliklerin çoğu dolaylı olarak ölçülebilen özelliklerdir. Zeka, ders başarısı, kişilik, yetenek, beceri, termometre ile sıcaklık ölçme, tutum ölçeği ile tutum ölçmek, baskül ve yaylı kantarla ile ağırlık ölçmek.

Gözlenen özellik doğrudan gözlense bile ölçülen özellik farklı olduğunda ölçme dolaylı olur. Örneğin yapılan resme bakılarak resim becerisini söylemek dolaylı ölçmedir.

  • Türetilmiş Ölçme

İki veya daha fazla değişken arasında yapılan matematiksel bir işlem sonucu elde edilen ölçme türüdür.  Değişkenlerin hepsi ayrı ayrı ölçülür ve bu ölçme sonuçları arasında matematiksel bir işlem yapılır. Bir aracın hızı, kuvvet, madde yoğunluğu, nüfus yoğunluğu vb.

Ölçüt: Ölçme sonuçlarıyla karşılaştırılan ve değerlendirmeye dayanak oluşturan değere denir. Ölçütler değerlendirmeye dayanak oluşturarak, değerlendirmenin neye göre yapılacağı hakkında bilgi verir. İki çeşit ölçüt vardır:

  • Mutlak Ölçüt: Ölçme işleminin yapılacağı grup için kesin, net ve standart olarak belirlenmiş olan kriterdir.

Mutlak ölçütler, ölçme işleminin uygulandığı gruptan bağımsız olarak ölçme işlemi yapılmadan önce belirlenir. Belirlenmiş bu ölçüt tüm gruplar için geçerlidir. Fizik dersinden 50 puan ve üzeri alan öğrenciler başarılı sayılacaktır. Bu durumda ölçüt gruptan bağımsız belirlendiği için öğrenciler birbirinin başarılarından etkilenmez.

Bir alanda ya da derste yeterliliğin belirlenmesi söz konusu olduğunda mutlak ölçüt kullanılmalıdır. Aynı şekilde konu kapsamı ve hedef davranışlara dayalı ölçmelerde ölçüt mutlak olur. Örnekler:

  • Öğretimin hedef davranışları (kriterler),
  • Konu (içerik) sınırı,
  • Sorulan soru sayısı,
  • Öğrenme eksiklikleri,
  • Öğretmen kanısı,
  • Nota (puana) göre.
  • Bağıl Ölçüt: Ölçme sonuçlarına ve ölçme işleminin yapıldığı gruba bağlı olarak elde edilen ölçüttür.

Bağıl ölçütler, ölçme işlemi gerçekleştirildikten sonra, ölçme sonuçlarına göre elde edilir. Bu nedenle bağıl ölçütler sadece ölçme işleminin yapıldığı grup için geçerlidir. Sınıf ortalamasının üzerinde puan alan öğrenciler sınıfı geçer. Örnekler şöyledir:

  • Sınıf içindeki başarıya göre.
  • Öğrenci yeteneğine göre,
  • Öğrencilerin birbirlerine göre,
  • Ülke düzeyindeki normlara göre,
  • Grup başarısına göre,
  • Merkezi eğilim ölçülerine göre (aritmetik ortalama, mod, medyan),
  • Standart sapmaya göre,
  • Z ve T puanlarına göre.

Öğrencilerin ilk başarı durumları ile son başarı durumları arasındaki farkın değerlendirmede kullanılması.

Ölçüm: Ölçme işlemi yapıldıktan sonra elde edilen sayı veya semboldür.

Ölçme Kuralı: Ölçme işlemini yaparken, ölçmeye konu olan özelliğin hangi miktarına ne değer verileceğinin belirlenmesidir.

Değerlendirme: Bir niteliği gözlemleyip, gözlem sonuçlarını bir ölçüt ile karşılaştırarak karar verme işlemidir.

Ölçmede Birim

Bir ölçme aracını oluşturan en küçük parçacığa birim denir. Bir ölçme işleminde birim kullanılması, yapılan ölçme işleminin objektif olmasını ve yapılan ölçme işleminde bir standart oluşmasını sağlar. cm, kg vb. Ölçülecek değişkenlerin bazılarının doğal birimleri olduğu halde bazılarının tanımlanmış birimleri vardır.

  • Doğal (gerçek) birim: Doğada kendiliğinden var olan birimdir. Adet, tane, gün vb. Bir değişkenin hangi niteliğine ya da miktarına 1 birim denileceği tanımlanmamış birimlerdir. Fiziksel olarak farkedilirler. Her doğal birim, doğal bir 0 içerir.
  • Tanımlanmış (yapay) birim: Bir değişkenin hangi miktarına 1 birim denileceği, bilim adamları tarafından tanımlanmışsa, bu tür birimlere tanımlanmış birim denir. Birimler fiziksel olarak farkedilemiyordur. Saat, kilo, metre, zeka, tutum, sıcaklık, ağırlık, TL. vb.

Bir Birimin Sahip Olması Gereken Özellikler:

Eşitlik: Kullanılan ölçme aracındaki birimlerin hem ölçme işlemi boyunca hem de bir ölçmeden diğerine değişmemesi ve birbirine eşit olmasıdır. cm ya da karış ile ölçme. Metredeki tüm santimler eşittir.

Genellik: Birimlerin herkes tarafından aynı şekilde anlaşılması, aynı iş için aynı birimin kullanılmasıdır. Kg, okka ya da inç. Bir saatin herkes için 60 dakika olması. Kullanışlılık: Birimlerin kullanılış amacına uygun olmasıdır. bir birimin kullanışlı olabilmesi için ölçülecek değişkenin büyüklüğüne uygun olarak seçilmiş olması gerekir. Yol uzunluğunun km ya da cm olarak ölçülmesi. Kişinin ağırlığının ton ya da kg. cinsinden ölçülmesi.

Bağımlı ve Bağımsız Değişken Kavramlarını inceleyen video için lütfen buraya tıklayınız…

Korelasyon (İlişki) Katsayısı Kavramını inceleyen video için lütfen buraya tıklayınız…