Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları

Her öğrenciye kariyer gelişimi ve planlaması sürecinde gerek duyduğu yardımı sağlamak üzere sunulan rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerini içerir. Bireyin ilgi, yetenek ve ihtiyaçlarına göre, bir iş veya meslek seçebilmesi ya da bir seçime hazır hale gelmesine yönelik olarak yapılan yardımların tümü bu kapsamdadır.

İş yaşamı ve çalışmaya ilişkin olumlu tutum geliştirme, kişisel nitelikleriyle meslekler arasındaki ilişkileri anlamaya çalışma, meslekleri keşfetme, boş zaman etkinlikleriyle ilgili olumlu alışkanlıklar kazanma, toplum yaşamında çalışmanın önemini anlama. Üst eğitim kurumlarının tanıtılması hem eğitsel hem de mesleki rehberliğin kapsamına girer. Ancak üst okulların tanıtılması öncelikle eğitsel bir çalışmadır. Karar verme becerisi kazanma öncelikle kişisel – sosyal rehberliğin kapsamına girer. Ancak mesleki rehberlik kapsamında da değerlendirilebilir.

Okulöncesi ve ilköğretim 1. kademede hizmetler öğretmen merkezli olarak verilir. İkinci kademede biraz daha öğrenci merkezli olur ve ortaöğretimde öğrenci merkezli hizmetler ağırlık kazanır. Ortaöğretim kademesindeki bazı öğrenciler özdeşime dayalı meslek seçimi yapabilmektedir. Ancak özdeşime dayalı meslek seçimi için kabul edilebilir yaş aralığı 5 – 12 arasıdır.

Mesleki rehberlik çalışmaları üç aşamada gerçekleşir:

  • Öğrencileri tanıma (ilgi ve yetenekleri, kişisel özellikleri, fiziksel, duygusal ve sosyal gelişimi, okul içi ve dışı yaşantıları, aile yapısı, vb.)
    • Meslekleri inceleme (mesleğin gerektirdikleri, beceri profili ve yeterlik alanları, çalışma ortamı ve koşulları, ekonomik getirisi, iş bulma ve yükselme olanakları, vb.)
    • Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurma.

Mesleki rehberlik kapsamında yer alan başlıca uygulamalar şöyledir:

  • İlgi ve yetenek testleri uygulama
    • Meslekleri ve özelliklerini tanıtma
    • Yeni meslekler ve iş imkanları hakkında bilgi verme
    • Üst eğitim kurumlarını tanıtma
    • İş yeri gezileri düzenleme
    • Karar verme becerisi kazandırma
    • Mesleğe yöneltme hizmeti sunma
    • Meslek seçiminde kararsızlık yaşayan veya gerçekçi bir mesleki karar veremeyen öğrencilere bireysel ya da grupla psikolojik danışma hizmeti sunma
    • Mesleki olgunluk düzeyini arttırmaya yönelik sınıf içi rehberlik etkinlikleri düzenleme
    • Meslek üyelerini konuşmacı olarak okula davet etme
    • Oyun ve drama gibi tekniklerle öğrencilerin mesleki rolleri öğrenmelerini sağlama
    • Öğrencilerin meslekler hakkında bilgi toplayarak sınıfta sunmalarını sağlama.

Mesleki Gelişim Süreci Evreleri:

  • Uyanış ve farkında olma / Awareness (5 – 12 yaş): Meslek bilinci oluşmaya başlar. Çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar. İlkokulun son yıllarında çocuk, kendisi ve diğer insanlar arasında ilgiler, yetenekler, amaçlar ve motivasyon yönünden farklılıkların ve benzerliklerin farkına varmaya başlar. Meslek seçiminde ilgileri ön plandadır ve özdeşime dayalı mesleki seçimler yaparlar.
  • Meslekleri keşfetme ve araştırma / Exploration (12 – 14 yaş): Kişilerin ve mesleklerin benzer ve farklı yönleri üzerinde bilgi sahibi olmaya ve yeni yönleri keşfetmeye başlar. Meslekleri keşfetme, inceleme ve araştırma dönemi genelde ömür boyu sürer.
  • Karar verme / Decision making (15 – 18 yaş): Kendisi ve meslekler hakkında oluşturduğu algılara dayanarak, bilgileri değerlendirerek eşleştirmeye, birbirine uydurmaya ve geleceğine ilişkin idealler oluşturmaya başlar. Bu idealler plana dönüşür. Birey kendi özellikleri ile meslekleri gerçekçi şekilde analiz ederek kendisine uygun bir mesleği tercih eder.
  • Hazırlık / Preparation (18 – 23 yaş): Birey, seçtiği alan veya okulla, yaptığı etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlar. Meslekle ilgili becerileri geliştirmeye, bilgi birikimi oluşturmaya ve o alanda mesleki tutumlar geliştirerek mesleği icra etmeye hazır duruma gelir.
  • İşe yerleşme / Employment (23 yaş ve üstü): Bireyin iş dünyasında yerini alarak çalışmaya başladığı dönemdir. Birey kazandığı bilgi ve becerileri uygulamaya koyar. Mesleğini icra ederken, bir yandan da mesleki gelişimini sürdürür.

Öğretim dönemlerine göre mesleki gelişim görevleri:

  • Okulöncesi ve ilköğretim 1. kademe:
    • Tüm mesleklere karşı olumlu tutum geliştirme (her mesleğin gerekli ve önemli olduğu anlayışını kazanma),
    • Çalışmaya ve iş yaşamına karşı olumlu tutum geliştirme (meslek sahibi olmanın, çalışmanın önem ve gereğini fark etmelidir),
    • Mesleğin belli bir eğitimle kazanıldığının farkına varma,
    • İş ve çalışma dünyasını anlama,
    • Çalışma yaşamı için gerekli tutumları kazanma,
    • Mesleklerin her iki cinsiyet için de uygun olabileceğini kavrama,
    • İlgi ve yeteneklerini keşfetmeye başlama.
  • İlköğretim 2. kademe:
    • Meslek seçme sorumluluğunu kazanma,
    • Karar verme ve problem çözme becerisi kazanma,
    • Serbest zamanlarını değerlendirme alışkanlıkları geliştirme,
    • İlköğretimin sonunda karşısında ne tür seçenekler olduğunu bilme,
    • Meslekleri keşfetme ve tanıma,
    • Mesleki alandaki önyargıları fark etme ve sorgulama,
    • Sahip olduğu niteliklerle tercih edeceği seçeneğin gerekleri arasında bağlantı kurabilme.
  • Ortaöğretim
    • Çağdaş çalışma yaşamının koşulları ve gereken nitelikler konusunda bilgi edinme,
    • Mesleki kararda kişisel özelliklerin önemini kavrama,
    • Erişilebilir meslek hedefleri belirleme,
    • Yetenekleri, ilgileri ve melsek değerleri ile yaşam değerlerini gerçekçi ve doğru olarak değerlendirebilme,
    • Eğitim ve meslek bilgileri veren kaynakları tanıma, bunlara ulaşma yollarını öğrenme,
    • Sağlıklı karar vermeyi engelleyen koşullar hakkında bilinçlenme,
    • Karar verme, amaç belirleme, plan yapma stratejileri geliştirme,
    • Mesleki kararda ailenin de görüşlerini dikkate alma,
    • Kendi yetenek, ilgi ve kişilik özelliklerine uygun bir meslek seçme,
    • Yapılan seçimlerin sorumluluğunu alma,
    • İş yaşamının getireceği stres ve güçlükleri anlama,
    • İş arama becerileri kazanma,
    • Güçlü bir mesleki kimlik geliştirme.

Mesleki olgunluk: Bireyin içinde bulunduğu mesleki gelişim döneminin mesleki gelişim görevlerini başararak bir sonraki dönemin gelişim görevlerini başarmaya hazır hale gelmesidir. Bireyin yaş düzeyine uygun olarak meslek seçimiyle ilgili tutum ve davranışları kazanmasıdır. Bu noktada yetenek, ilgi, mesleki değerler, cinsiyet, özyeterlik inancı, aile ve çevre gibi faktörler meslek seçimini etkilemektedir. Mesleki olgunluğun boyutları şunlardır:

  • Meslek seçimine planlı yöneliş,
    • Seçme tercih konusu ile ilgilenme,
    • Bu amaçla çeşitli kaynaklardan yararlanma.
  • Mesleki bilgilerin belirginleşmesi ve planlama yapma,
    • Tercih edilen meslek hakkında özgül bilgileri saptama,
    • Tercih edilen mesleğe hazırlanma ve girişi daha özgül olarak planlama,
    • Planlama faaliyetlerini genişletme ve eyleme koyma.
  • Meslek tercihlerinin tutarlılığı,
    • Alanlar açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı,
    • Düzeyler açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı (giriş düzeyi, uzmanlık düzeyi vb.),
    • Alanlar ve düzeyler halinde meslek tercihlerinin tutarlılığı.
  • Özelliklerin billurlaşması.
    • Ölçülen özelliklerin kristalleşme derecesi,
    • İlgilerinde tutarlılık (ilgi olgunluğu),
    • Çalışmaya / iş yapmaya karşı güdülenme,
    • İş değerlerinin belirginleşme derecesi,
    • Çalışma ve işin insan yaşamında sağladığı ekonomik, sosyal ve psikolojik doyumları kabul etme,
    • Seçme ve planlama sorumluluğunu kabullenme (üstlenme),
    • Meslek seçiminde bağımsız olmak.
  • Meslek tercihlerinde akılcılık: Gencin meslek seçiminde durumu mantıklı olarak değerlendirmesi (kendi özellik ve koşulları ile mesleklerin niteliklerini) ve akılcı bir yol izlenmesi beklenir. Bu konu üzerinde düşünüp çaba harcaması ve buna göre davranması olgunluk derecesini gösteren bir ölçüttür.
    • Yetenek ve tercihler arasında uyuşma
    • Ölçülen ilgiler ile tercihler arasında uyuşma
    • Yetenek düzeyi, ölçülen ilgiler ve meslek düzeyi arasında uyuşma
    • Tercihlerin sosyo-ekonomik açıdan erişilebilirliği (koşullarına uygunluğu)

Yapılan araştırmalar ergenlerin henüz lise 1. sınıfta bu olgunluğa ulaşmamış olduğunu, lise sona doğru olgunluk derecesinin artmaya başladığını göstermektedir. Kuşkusuz bazı gençler bu olgunluğa daha erken ulaşabilirken bazıları üniversite sonrasına dek ulaşamayabilir. Bu durum gencin kişisel özelliklerine bağlı olduğu kadar çevresel etkenlere de (aile, okul koşulları vb.) bağlı olabilir. Daha çok da her iki grup etkenin etkileşimiyle belirlenir.

Meslek ve Kariyer: Meslek, özel bir iş ya da çalışma aktivitesi; kariyer, bireyin yaşam boyu sergilediği çalışma yaşantılarının toplamı olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda kariyer eğitimi, bireyin iş ve çalışma dünyasına hazırlanmasını ve kariyer geliştirmesini kolaylaştıran planlı eğitim deneyimleri; kariyer danışmanlığı, bireylerin yaşam boyunca sürdürecekleri mesleğe girişe ilişkin planlamalar, karar verme ve uyum süreçleridir. Meslek bireyin yaşam rollerinin bir kısmını kapsarken, kariyer, meslek öncesi, mesleği sürdürme anı ve meslek sonrası ile ilgili tüm rolleri kapsayan gelişimsel bir süreçtir.

Meslek seçiminde rol oynayan faktörler:

  • Yetenek:
    • Sözel yetenek,
    • Sayısal yetenek,
    • Şekil – uzay ilişkileri yeteneği (şekil algısı, uzay ilişkileri, renk algısı, bellek, ayrıntıya dikkat, mekanik yetenek, el becerisi, parmak becerisi ve el – göz koordinasyonu)
  • İlgi alanları:
  • Temel bilim ilgisi (fen bilgisi ilgisi,
    • Sosyal bilim ilgisi,
    • Edebiyat ilgisi,
    • İş ayrıntıları ilgisi,
    • Güzel sanatlar ilgisi,
    • Canlı varlık ilgisi,
    • Mekanik ilgi,
    • İkna ilgisi,
    • Müzik ilgisi,
    • Ticaret ilgisi,
    • Sosyal yardım ilgisi

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları

ALANGEREKEN YETENEKGEREKEN İLGİ
Yabancı dilSözel, bellekEdebiyat, yabancı dil
Sosyal bilimlerSözelSosyal bilgiler, sosyal yardım, ikna
MatematikSayısal, şekil – uzayMekanik, fen bilgisi
Güzel sanatlarGöz – el koordinasyonu, şekil – uzayGüzel sanatlar
Fen bilimleriSayısalFen bilgisi, mekanik, ziraat
SağlıkSayısal, göz – el koordinasyonuFen bilgisi, sosyal yardım
TicaretSayısalİş ayrıntıları, ticaret, ikna
Çocuk gelişimiSözelSosyal yardım, ikna
Elektronik – elektrik – bilgisayarSayısal, göz – el koordinasyonuFen bilgisi
TurizmSözel, sayısalİkna, iş ayrıntıları
GiyimŞekil – uzay, göz – el koordinasyonuGüzel sanatlar
Çiçek – örgüDokuma, göz – el koordinasyonuGüzel sanatlar
Ağaç işleri – yapı – kalıpçılıkSayısal, göz – el koordinasyonu, şekil – uzayMekanik, fen bilgisi
TarımSayısal, göz – el koordinasyonuZiraat, fen bilgisi
Siyasal bilgiler – hukukSözelİkna, sosyal bilgiler
İktisat – işletmeSözel, sayısalİkna, ticaret, iş ayrıntıları
İnşaat müh. – makine müh. – tekstil – endüstriSayısal, şekil – uzay, göz – el koordinasyonuFen bilgisi, mekanik
  • Mesleki değerler: İnsan davranışlarının amacı, birtakım ihtiyaçları karşılamaktır. İnsanlar ömürlerinin yaklaşık üçte birini kapsayan meslek faaliyetlerinden doyum beklerler. Meslek faaliyetlerinin sonunda beklenen doyum “meslek değerleri” olarak adlandırılır.

Bir kimsenin “Ben ne için çalışıyorum?”, “Mesleğimden, hayattan ne bekliyorum?” gibi sorulara verdiği cevaplar o kişinin meslek değerlerini yansıtır. Kişiyi güdüleyen bu faktörler çalışmanın özünden çok sonucundan elde edilen doyumlardır. İlgi ise belli faaliyetlerin yapılması sırasında yaşanan mutluluğu ifade eder. Yani ilgi faaliyetin özünden duyulan doyumu ifade eder. Değer, o faaliyetin yapıldığı ortamdan ve getirdiği toplumsal ödüllerden kaynaklanan doyumları içerir. Bu değerler şunlardır:

  • Kazanç: Meslek faaliyetlerini diğer faaliyetlerden ayıran en önemli faktördür. Çok kazanç isteyen kimseler ticaret alanına, az fakat düzenli ve kararlı kazanç isteyenler kamu alanında çalışabilecekleri bir meslek seçmelidirler.
    • Değişiklik: Hayatlarında önemli değişiklikler isteyen kimseler turizm, siyasal bilimler, işletme vb, meslekleri; düzenli ve kararlı bir hayat isteyenlerin belli saatlerde yapılacak işleri içeren meslekler seçmeleri yerinde olacaktır.
    • Yarışma: Risk alma, atılım yapma ve kendini gösterme ihtiyacı olan kimseler yönetim, ticaret gibi alanlarda doyum bulabilirler.
    • Bağımsızlık: Bazı kimseler için işin içinde özerk olma, başkalarına bağlı olmadan, bir üst makamdan emir almadan çalışma isteği çok güçlüdür. Böyle kimselerin özel iş yeri açabilecekleri mesleklere yönelmeleri uygundur.
    • Kolay iş bulabilme: İş bulma olanağı gençlerin meslek seçiminde göz önünde bulundurdukları en önemli faktörlerden birisidir. Ancak bu tür alanlara çok kişinin yönelmesi kısa zamanda o alanda insan gücü fazlalığına ve dolayısıyla işsizliğe yol açabilmektedir.
    • Adını duyurabilme: Herkes tarafından tanınan bir kişi olma isteği de meslek tercihlerini belirleyen faktörlerden birisidir. Sanat, siyaset, gazetecilik vb. kişiye kendini gösterme ve adını duyurma olanağı verir.

Bireyin meslek seçimini etkileyen iki önemli boyut vardır. Birincisi bireyin ilgi, yetenek, meslek değeri ve psikolojik ihtiyaçlarının farkında olmasıdır. İkincisi de seçmeyi düşündüğü mesleğin gerektirdiği özelliklerin farkında olmasıdır. Bu amaçla mesleki rehberlikte uygulanabilecek bazı testler şunlardır:

  • Mesleki olgunluk ölçeği,
  • Kendini değerlendirme envanteri,
  • Akademik benlik kavramı ölçeği,
  • Mesleki yönelim envanteri.

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here