Tolman – İşaret Gestalt Kuram Konu Anlatım Videosu

İşaret Gestalt Kuram Soru Çözüm Videosu

            Tolman, davranışçıların, davranışı çok küçük birimlere analiz ederken, bütünü gözden kaçırdıklarını söyler. Bu yüzden davranışçılıkla gestaltı birleştiren bir kuramdır. Davranışın gerçekçi bir şekilde anlaşılabilmesi için parçalara ayrılarak değil bir bütün olarak ele alınması gerektiğini savunur (bütüncül – molar davranış).

Ona göre öğrenme, çevreyi keşfetme ve anlamlı hale getirme sürecidir. Organizma, kendini amaçlarına ulaştıracak çevre hakkında bilgi edinmeye çalışmaktadır. Bu bilgi birikimi iki veya daha fazla uyarıcı arasında ilişki (klasik koşullama) olabilir. Organizma araştırarak bazı olayların, belirli başka olaylara yol açtığını ve ya bir işaretin diğer bir işarete götürdüğünü keşfeder ve bu şekilde amacına ulaşır.

Tolman’a göre denence, herhangi bir yaşantı gerçekleştirmeden önceki beklentilerimizdir. Bu denenceler (beklentiler) gerçekleştirilen yaşantılarla doğrulanır ya da doğrulanmaz. Doğrulanan denenceler devam ederken doğrulanmaya denenceler terk edilir. Yani organizma bir tepkinin ardından pekiştirilirse, artık organizmada ödül beklentisi başlar. Bir sonraki davranışının ardından yine pekiştirileceği beklentisine girer. Örneğin futbolcuların antrenman yaparken beklentileri farklı olabilir. Kimisi yüksek prim için, kimisi taraftarların gözüne girmek için, kimisi bu işi sevdiği için çalışıyor olabilir.

Molar (Bütüncül davranış): Davranışçıların “davranışı anlamak için davranışı küçük davranış birimlerine bölmek gerekir” fikrine karşı çıkarak, davranışın bütününe (molar davranışa) odaklanılması gerektiğini belirtir. Çünkü davranışı küçük parçalara ayırmaya çalışmak onun anlamını kaybettirmektedir (Gestalt görüşüne benzerliği).

Organizmanın davranışları içgörüsel olarak değil, nesnel gözlemler sonucunda akla yatkın olarak gerçekleştirilir.

            Güdülenme: Organizmanın çevresindeki uyarıcılardan hangisine dikkat edeceğini belirlemesi açısından önemlidir.

            Tolman’a göre öğrenmenin değişkenleri çevresel değişkenler ve bireysel farklılık değişkenleri ve ara değişkenler olarak üçe ayrılır. Çevresel değişkenler, bireyin içinde yaşadığı çevre ve bu çevreye ilişkin düzenlemelerdir. Çevrenin, öğrencilerin ihtiyacına uygun olacak şekilde düzenlenmesi, öğrenme sürecinde uygun ipuçları sunması ve gerekli zamanı sağlaması öğrenme başarısını önemli ölçüde etkiler. Bireysel farklılık değişkenleri kalıtım, yaş, önceki eğitim, organizmanın hormon, ilaç, beslenme vb. koşullarıdır. Ara değişkenler, davranışı yönlendiren ve çevresel uyaran ile gözlemlenebilen tepkiler arasında arabuluculuk eden psikolojik süreçleri tanımlar. Bunlar organizmanın amaçlarını, isteklerini, beklentilerini, tutumlarını, bilişlerini, inançlarını ve varsayımlarını içerir.

            Gizil (Örtük) Öğrenme

         Algıda seçicilik, dikkatin dağılması, motivasyon yetersizliği gibi nedenlerle birçok bilgi farkında olmadan öğrenilir. Belirli bir konuda öğrenme gerçekleştirilirken, o konuyla doğrudan veya dolaylı olarak ilgili başa konular da öğrenilebilmektedir. Bir kitapta herhangi bir konu araştırılırken aşka konuların da öğrenilmiş olması. Nereden hatırlandığı belli olmayan bilgiler genellikle bu tür öğrenme içinde yer alır. Gizil öğrenme, bir bilinçaltı öğrenmedir. Organizma aslında öğrendiğinin farkında değildir. Çağrıldığı zaman veya pekiştirme aldığı zaman böyle bir öğrenmeye sahip olduğunu anlamaktadır. Bu öğrenmeler bir gün işimize yarayıncaya kadar performansa dönüşmemektedir. Gizil öğrenme sürecinde pekiştireçler öğrenmeyi sağlayan unsurlar değil, performansın ortaya çıkmasını sağlayan unsurlardır. Tolman’a göre öğrenme sürecindeki kavramlar şöyledir:

  • Bilişsel harita: Canlıların fiziksel çevreleriyle ilgili olarak zihinlerinde oluşturduğu haritaya bilişsel harita denir. Bilişsel haritalar büyük oranda farkında olmadan zihinde oluşur. Dolaştığımız yolların, yerlerin özellikle amaçlanması bile farkında olmadan öğrenilmesidir. Örneğin birey ilk defa girdiği bir şehirde gideceği yönü belirlemede şaşırıp kalabilir. Çünkü henüz bu şehirle ilgili bilişsel harita oluşmamıştır. Zaten bu harita özel bir çaba harcamadan, kendiliğinden oluşur.
  • Yer öğrenme: Organizma bilişsel haritaları sayesinde yer öğrenmeyi gerçekleştirir. Yani neyin nerede olduğunu öğrenir. Farkında olmadan, özel bir çaba harcamadan gerçekleşir.
  • Bilişsel Senaryo: Organizma sosyal bir çevrede yer aldığında, bu çevredeki davranış biçimlerini, hareketleri farkında olmadan senaryolaştırır. Böylece nerede nasıl davranması gerektiğiyle ilgili bilgilere sahip olur. Uzun süreli bellekteki işlemsel hafıza bilgileri bilişsel senaryo olarak açıklanır. Bu senaryolar bilinçli ve amaçlı bir şekilde öğrenilmezler. Örneğin bir otobüste yolculuk yapmanın ya da bir lokantada yemek yemenin zihinde mevcut senaryosu vardır.
  • Zihinsel deneme yanılma: Problemle karşılaşan organizma, bilişsel haritalarını devreye sokar. Bu esnada kısa bir düşünme (haritada yer alan bilgileri gözden geçirme) süreci vardır.
  • En az çaba ilkesi: Organizmanın bilişsel haritasını kullanarak kendisini en kısa şekilde amaca ulaştıran yolu seçmesidir.

Gizil (Örtük) Sönme: Tolman’a göre sönme, aynı öğrenme gibi pekiştirmeden bağımsızdır. Organizma gözlemleri sonucunda bu tepkisinin kendisini ödüle götürmeyeceğini anlarsa sönme gerçekleşir.

            Tolman, 6 çeşit öğrenmeden söz etmektedir:

  1. Kateksis: Belli bir dürtü durumuyla belli nesneleri ilişkilendirme eğiliminin öğrenilmesidir. Örneğin belli bir ülkede yaşayan insanlar açlık dürtülerini belli bir yiyecekle gidermeye çalışabilirler (Karadeniz – balık, İtalya – makarna, Konya – etli ekmek gibi). Bir Müslüman açlığını gidermek için domuz eti veya mamullerini yemez. Ondan kaçınmayı öğrenmiştir. Buna olumsuz kateksis denir.
  2. Eşdeğer inançlar: Alttaki bir amacın, temel amaçla aynı etkiye sahip olması halinde organizma için alttaki amaç, temel amaçla eşdeğer bir inanç oluşturur. Eşdeğer inançlar fizyolojik dürtülerden çok sosyal dürtülerin doyurulmasına hizmet eder. “Sosyal kabul görmek için çok çalışmak gerekir” şeklindeki bir inanç buna örnek verilebilir. Öğrencinin ders çalışmayı öğrenmesi başarılı olma amacına hizmet ettiği ölçüde olanaklıdır. Böylece öğrenci yüksek not alırken, başarılı olma, onaylanma, kabul görme gibi beklentilerle güdülenerek ders çalışmaya daha çok yönelecektir. Bu durumda birey amaç ve amaca götüren yolları eşdeğer olarak algılayacak ve davranışlarını buna göre yapılandıracaktır.
  3. Alan beklentileri: Biliş haritasının geliştirildiği gibi öğrenilir. Organizma, neyin neye götüreceğini öğrenir. Belli bir işaret gördüğünde bunu belli bir işaretin izleyeceğini bekler. Öğrenmenin uyarıcı – uyarıcı eşleşmesine göre oluştuğunu anlatmaktadır. Organizma, bir problem durumunu aşamalı bir dizi halinde çözerken, bazı işaret ve ipuçlarını izler. Böylece organizma bir işaret gördüğünde onu bir başkasının izleyeceğini öğrenir.
  4. Alan biliş yolları: Belli bir problem durumu ile karşılaşan organizmanın, algısal alanını yeniden düzenlemesi anlamındadır. Bir problem çözme stratejisidir. Etkili alan biliş yolları ya da problem çözme stratejileri, benzer diğer problemlere de transfer edilebilir. En az güvenli olduğu öne sürülen öğrenme türüdür. Hazır modeller yoluyla problem çözme olarak değerlendirilir.
  5. Dürtü ayrımı: Tolman’a göre dürtüsünün ne olduğunun farkında olmayan bir organizma, hangi tepkiyi vereceğini de bilemez. Bu nedenle uygun tepki verebilmenin ilk yolu, dürtünün ne olduğunu bilmektir. Sevgiye ihtiyacı olan birinin davranışı ile yiyeceğe ihtiyacı olan birisinin davranışı farklı olacaktır. Organizma ihtiyacı bilmediğinde, amacını belirleyemez ve sonuçta uygun davranışı gösteremez.
  6. Hareket biçimi: Bir hareket biçimini öğrenme bir eksiği giderme ihtiyacından kaynaklanır. Tepkilerin uyarıcılarla eşleşerek davranışlar haline dönüştüğü ve benzer davranışların tekrar edilmesi yoluyla kalıcı tutum ve alışkanlıkların ortaya çıktığı bir öğrenme türüdür. Hareket biçimleri, tepkilerin uyarıcılarla eşleşerek davranışlar haline dönüştüğü ve benzer davranışların tekrar edilmesi yoluyla kalıcı tutum ve alışkanlıkların ortaya çıktığı bir öğrenme türüdür. Buna göre tepki ya da performans, hem öğrenme süreçlerinin ürünü hem de yeni hareket biçimlerine yön veren temel bir dinamiktir. Guthrie’nin bitişiklik kavramına benzer.

Tolman – İşaret Gestalt Kuram Konu Anlatım Videosu

İşaret Gestalt Kuram Soru Çözüm Videosu

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here