Guthri’nin Bitişiklik Kuramı ile ilgili videoyu izlemek için lütfen buraya tıklayınız…

Guthrie’nin Bitişiklik Kuramı ile ilgili çıkmış bütün soruların çözümünü izlemek için lütfen buraya tıklayınız…

Karşıt Koşullama – Zıt tepki Yöntemi – Eşik Yöntemi – Kademeli Yaklaşma – Sistematik Duyarsızlaştırma Kavramlarını analiz eden video için lütfen buraya tıklayınız…

Edwin Ray Guthrie (1886 – 1959)

         Guthrie, Thorndike, Skinner, Hill, Pavlov ve Watson’ı fazla subjektif bularak, öğrenmenin tek bir ilke ile açıklanabileceğini savunmaktadır. Ona göre bu tek yasa bitişikliktir. Öğrenmede ödüle veya pekiştirmeye gerek yoktur. Pekiştirme, öğrenilen şeyin yok olmamasını sağlar.

            Guthrie’ye göre, bir uyarıcıya karşı yapılan tepkinin, daha sonra, aynı uyarıcıyla karşılaşıldığında gösterilme eğilimi vardır. Bir başka deyişle, Guthrie’nin bitişikliği uyarıcı – tepki bitişikliğidir. Bir kişi belli koşullar altında yaptığı bir davranışı, bir başka zaman aynı koşullarla karşılaştığında da gösterme eğilimindedir. Yani organizma çok sayıda uyarıcı ile karşı karşıya gelmektedir. Bunların hepsine birden tepkide bulunması mümkün değildir. Bu nedenle gelen uyarıcılardan küçük bir kısmını seçerek tepkide bulunur. Sonuç olarak çağrışım seçilen uyarıcılarla gösterilen tepkiler arasında oluşur ve öğrenme gerçekleşir.

            Guthrie, sıklık (tekrar) ilkesini reddeder ve öğrenmenin tek deneme ile ortaya çıktığını söyler. Öğrenme, uyarıcı örüntüsü ile tepki arasındaki bir eşleşmedir, tekrar bu bağın gücünü arttırmaz, buna tek deneme ilkesi denir. (Çocuk eline verilen mandalinayı soydu ve yedi. Öğrenme gerçekleşmiştir. İki kilo mandalina soymasına gerek yoktur). Ancak alıştırmalar benzer nesnelerle farklı ortamlarda yapılırsa öğrenme kalıcı olur ve beceri gelişir. Yani tekrar öğrenmeyi sağlamaz ancak öğrenilen beceriyi geliştirir.

            Bir uyarıcıya verilen son tepki ne ise, bu uyarıcıyla tekrar karşılaşıldığında yine aynı tepki verilir. Yani öğrenmenin öncesi ve sonrasında meydana gelen olaylar önemli değildir. Buna sonunculuk ilkesi denir.  

            Guthrie’ye göre ceza, bitişiklikle ilgilidir. Ona göre ceza, uyarıcıyla istenmeyen tepki arasındaki bitişikliği yok ederek, aynı uyarıcıyla istenen tepki bitişikliği sağlamalıdır. Yani istenmeyen davranışa zıt yönlü yeni bir davranış oluşturduğu sürece ceza etkili olabilir. Ayrıca duyguları tahrik eden cezalar, istenmeyen davranışların yerleşmesine yol açmaktadır. Guthrie, öğrenme tek denemede gerçekleştiğine göre, istenmeyen bir davranışla karşılaşıldığında bir kez olsun istenen davranışı yaptırmanın öğrenmeyi sağlayacağını belirtmiştir.

Alışkanlığın Bastırılması: Bu durum alışkanlığın yok edilmesinden farklıdır. Alışkanlığı bastırmada, birey istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcılardan uzak tutulur. Bu teknikte alışkanlığın ortaya çıkmasını engellemek için baskı altında tutulması sağlanır. Bunun için organizmanın istenmeyen alışkanlıkları ortaya çıkaran uyaranlarla karşılaşması engellenerek (ortam da değiştirilebilir) bu uyarıcılardan uzak durması sağlanır.

            Bazı durumlarda bir uyarıcıya verilecek tepki arasında uzun zaman dilimi ve tepkinin ortaya çıkmasını sağlayan çok sayıda hareket bulunur. Böylesi durumlarda uyarıcı – tepki bitişikliğinin sağlanması hareket üreten uyarıcılar tarafından gerçekleştirilir. Hareket üreten uyarıcılar, dışsal bir uyarıcı ile sonuç tepkisi arasında kalan içsel uyarıcılardan oluşmaktadır. Bu kavram Skinner’in zincirleme kavramına çok benzer. Aradaki temel fark, Skinner zincirlemede dışsal uyarıcıları, Guthrie ise içsel uyarıcıları kullanmıştır.

            Alışkanlıkları Yok Etme Yöntemi

            Alışkanlık, çok sayıda uyarıcıyla ilişkili hale gelen bir tepkidir. Tepkiyle ilişkilenen uyarıcı sayısı ne kadar çok olursa, alışkanlık da o denli güçlü olur. Guthrie, yeni çağrışımlar yaratarak, kötü alışkanlıkların yok edilebilmesi için üç tür teknik önermiştir.

  • Bıktırma Yöntemi (Fatique Method)

Organizmaya, tüm uyarıcılar orijinal tepkiden, bir başka deyişle istenmeyen tepkiyi yapmaktan yoruluncaya, bıkıncaya kadar verilir. Daha sonra birey ya da hayvan bu tepkiyi göstermekten bıkacağı için aynı uyarıcıya karşı yeni bir tepki göstermeyi öğrenir. Örn. Atı eyere alıştırmak.

  • Eşik Yöntemi (Treshold Method)

İstenmeyen tepkiyi doğuran uyaranın dozu bireyin eşiğini aşmadan zaman içinde yavaş yavaş artırılır ve istenmeyen davranışın ortaya çıkması engellenir. Yani istenmeyen tepkiyi ortaya çıkaran uyarıcının önce küçük dozlarda verilerek daha sonra arttırılmasıyla bireyin söz konusu uyarıcıya duyarsızlaştırılarak alışkanlığın ortadan kaldırılmasıdır. Örneğin bütün olarak yeşil zeytini yiyemeyen ve tüküren çocuğa, zeytin çok küçük parçalara bölünerek azar azar verilir. Tadı sevimsiz gelse de tükürme tepkisini uyandırmaz. Hatta zamanla zeytini zevkle yiyebilir. Sistematik duyarsızlaştırma bu tekniklerden biridir.

  • Zıt Tepki Yöntemi (Karşıt uyarıcılar)

Bu yöntemde istenmeyen davranışı meydana getiren uyarıcı ile birlikte, ona zıt olan onunla rekabet edebilecek istenen davranışı meydana getiren uyarıcı sunulur. Sonuçta istenmeyen tepkiye neden olan uyarıcının yeni ve istendik tepki ile bağlantılı hale gelmesi beklenmektedir. Örneğin kediden korkan bir çocuğa annesi kedi hediye eder. Kedi korku yaratan uyarıcıdır. Anne ise sevilen güven duyulan uyarıcıdır. İkisi birlikte sunulduğunda, eğer anne daha baskın bir uyarıcı ise, anneye karşı duyulan güven,kediye karşı da oluşacak, kediyi tek başına gördüğünde de çocuk ondan korkmayacaktır. Süt içmeme alışkanlığı olan çocuğa sütü çok sevdiği çikolata ile karıştırarak vermek gibi. (Skinner’in karşıt koşullamasına benzer)

            Guthrie’nin Öğrenme Kuramının Eğitim Açısından Doğurguları

  •  “Dikkat edilen şey, yapılan şey için işaret haline gelir” demiştir. Bu durumda, öğretme – öğrenme ortamını düzenlerken, öğrencilere verilecek uyarıcıların, öğrencinin dikkatini çekerek beklenen tepkiyi yapmasını sağlayacak nitelikte olmaları gerekmektedir.
  • Güdülenmeye Thorndike’tan daha az önem vermekle birlikte, güdüleri, organizmada süreğen uyarıcı yaratma bakımından önemli görmektedir. Güdüler, organizmada süreğen uyarıcı yarattığından, amaca ulaşıncaya kadar organizmayı aktif tutarlar.
  • Eğitim sürecinde transfere fazlaca inanmamaktadır. Ona göre tahtanın başında bir matematik problemini çözen çocuk, sırasına oturduğunda bu problemin çok benzerini, hatta aynı problemi çözemeyebilir. Çünkü tahtadaki uyarıcı koşullar ile sırasındaki uyarıcı koşullar birbirinden farklıdır.
  • Guthrie’ye göre öğrenci yaptığı şeyi öğrenir. O halde, öğretme – öğrenme ortamında yaparak yaşayarak öğrenme önem taşımaktadır. Guthrie de Thorndike gibi, mümkün olduğunca okulun gerçek yaşamın bir temsilcisi olması gerektiğine inanır.
  • Guthrie’nin alışkanlıkları kırma, yoketme ya da istenen davranışları oluşturma yöntemleri olan eşik, zıt tepki ve bıktırma yöntemleri etkili olarak kullanılabilir. Örneğin, okuldan, öğretmenden, sınavdan korkan çocukların, bu uyarıcılarla yavaş yavaş karşılaşması sağlanarak korkuları yenilebileceği gibi, bu uyarıcılarla birlikte sevdikleri uyarıcılar yan yana verilerek de bu korkuları yok edilebilir.

Guthri’nin Bitişiklik Kuramı ile ilgili videoyu izlemek için lütfen buraya tıklayınız…

Guthrie’nin Bitişiklik Kuramı ile ilgili çıkmış bütün soruların çözümünü izlemek için lütfen buraya tıklayınız…

Karşıt Koşullama – Zıt tepki Yöntemi – Eşik Yöntemi – Kademeli Yaklaşma – Sistematik Duyarsızlaştırma Kavramlarını analiz eden video için lütfen buraya tıklayınız…