Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları

          Testler, ölçme hakkında teorik bilgiye sahip, testlerin sınırlılıklarını bilen, test sonuçlarını etkin bir biçimde kullanma konusunda eğitim almış, profesyonel yorum yapabilecek kapasiteye sahip kişiler tarafından kullanılmalıdır. Uygulayıcılara ilişkin olarak psikolojik testlerin kullanımı APA (The American Pscyhological Association) psikolojik testler için hazırladığı standartlarda şu şekilde belirtilmektedir.

            A derecesindeki testler: El kitabına bakılarak uygulama yapılabilecek, uzmanlık gerektirmeyen genel başarı testleri (fen bilgisi, matematik, vb.) veya meslek başarısı gibi rehber ve psikolojik danışman olmayan kimselerin de kullanabileceği testlerdir.

            B derecesindeki testler: Testin hazırlanışına ait teknik bilgi ve beceriyi, istatistik yöntemleri, bireysel farklılıklar, psikoloji, danışmanlık ve rehberlik gibi alanlarda bilgi ve eğitim gerektiren testler bu gruba dahil olmaktadır. Genel yetenek, özel yetenek, ilgi envanterleri, kişilik envanterleri bu grup içinde yer almaktadır.

            C derecesindeki testler: Psikometri, psikolojik testler, test hazırlama tekniklerini bilmeyi ve ilave olarak yeterli psikoloji, rehberlik ve psikolojik danışmanlık bilgisine sahip olmayı, bu alanda özel eğitim almış olmayı ve test pratiğini kazanmış olmayı gerektirir. Klinik testler, kişilik ve zeka testleri bu grup içinde yer almaktadır.

            Testlerin Uygulanmasında/Kullanılmasında Dikkat Edilmesi Gereken Kurallar

  • Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine başlamak için mutlaka bazı testlere sahip olmak ve bireylere test uygulamak gerekmez.
  • Psikolojik danışma ve rehberlikte testler bireyi tanımada ve bireyin kendini tanımasında yardımcı olmada kullanılan çeşitli araç ve tekniklerden sadece bir tanesidir. Bundan dolayı test sonuçları birey hakkında toplanan diğer bilgilerle bir arada kullanılmalıdır.
  • Psikolojik testler birbirinden çok farklıdır. Her testin uygulanması, puanlanması ve sonuçların yorumlanması faklı düzeylerde bilgi, beceri ve mesleki hazırlık ister. Buna göre, her danışmanın kendi yeterlilik sınırını aşan testleri seçme, uygulama, puanlama ve yorumlama işinden kesinlikle kaçınmalıdır.
  • Psikolojik danışma ve rehberlikte danışmanlar test kullanmak istediklerinde amaçlarının ne olduğunu açık ve seçik olarak belirlemelidir. Amacı belli olmayan hiçbir test uygulamanın, gereği ve de yararı yoktur.
  • Kullanılmak için seçilen testler yeterli düzeyde geçerli, güvenilir ve kullanışlı olmalıdır.
  • Testler, hazırlanışlarında saptanmış olan belirli ortam ve koşullar altında uygulamalıdır. Bu ortam ve koşullardan sapma durumları ve bunların sonuçlar üzerinde yapabileceği değişiklikler uzmanlar tarafından dikkatle ele alınıp incelenmelidir.
  • Testler, testlerin amaçları ve uygulamaları gibi konularda bireylere veya kamuya herhangi bir bilgi verirken, bu bilgilerin doğru olmasına ve yanlış anlamaya neden olmamasına özen gösterilmelidir.
  • Test sonuçlarının kimlerle paylaşılabileceği ve bu sonuçları kimlerin kullanabileceği testi alan birey ile kararlaştırılmalıdır.
  • Testin yazarı ya da yayın hakkına sahip olan kuruluştan, yazılı izin almadan bir testin tamamı veya bazı kısımları üzerinde bir değişiklik yapılmamalı; test yeniden basılmamalı; başka kaynaklara aktarılmamalı, ticari amaçla kullanılmamalı ve asla bir başkasına mal edilmemelidir.
  • Uzmanlar ya da testleri kullanan kişiler ellerindeki testin gizliliğini ve güvenirliğini korumak zorundadırlar.

a. Maksimum Performans Testleri: Ölçülen nitelik açık seçiktir. Testin doğru cevap anahtarı vardır. Bu cevap anahtarı dış ölçütlere göre belirlenmiştir. Testten alınabilecek bir maksimum puan vardır.

i. Yetenek Testleri: Bireyin gerek zihinsel ve gerekse akademik yeteneklerini saptamak amacıyla kullanılan testlerdir. İki türlüdür:

            Genel Yetenek Testleri: Bireylerin değişik düzeyde genel akademik ve zihinsel özelliklerinin tespit edilmesi için kullanılır.  Zeka testleri bu tür testlerdendir.

            Özel Yetenek Testleri: Bireylerin müzik, resim, sanat gibi özel ve farklı zihin yeteneklerini ölçmeyi amaçlayan testlerdir.

            Yetenek alanları:

          Sözel yetenek: Sözcüklerle ifade edilen kavramları anlama ve arasındaki ilişkileri görebilme yeteneğidir. Bu yetenek iki başlık altında incelenebilir. Sözel akıcılık: zengin bir sözcük dağarcığına ve gücüne sahip olma, duygu ve düşünceleri, değişik sözcükler kullanarak etkileyici bir biçimde ifade edebilme, akıcı bir üslupla konuşabilme, orijinal ve sanat değeri olan kompozisyonlar yazabilme. Sözel akıl yürütme: Sözcükler veya ifadeler arasındaki benzerlik ve farkları görebilme, okuduğunu anlayabilme, düşünceleri açık ve anlaşılır bir biçimde aktarabilme.

            Sayısal yetenek: Sayılarla düşünebilme, işlem yapabilme, olayları matematiksel eşitliklerle ifade edebilmedir. İki yönü vardır. Hesaplama: Sayılarla dört işleme dayalı hesapları çabuk ve doğru bir şekilde yapabilme, bir işlemdeki hatayı çabucak bulabilme.

Sayısal akıl yürütme: Matematik ilke ve kavramları kullanarak problemleri çözebilme, sayılar arasındaki ilişkileri görebilme.

            Şekil – uzay yeteneği: Geometrik şekilleri, şema ve krokileri algılayabilme, cisimlerin mekanda konumunu tasarlayabilme yeteneğinin alt boyutları şunlardır: Şekil algısı: Nesnelerin, resimlerin veya geometrik şekillerin detaylarını algılama, nesneler, resimler veya şekiller arasında gölge, genişlik, boy vb. özellikler yönünden farkları görebilme. Uzay ilişkileri görebilme: Bir şeklin düzlem üzerinde ya da bir cismin uzayda döndürülmesi ile alacağı biçimi göz önünde canlandırabilme, açınımı verilmiş bir cismin kapalı halini görebilme veya tersini yapabilme.

            Renk algısı: Renkleri tanıma, renklerdeki benzerlikleri ve farkları algılama, aynı renkte iki cisim arasındaki ton farkını görebilme.

            Bellek: mX  Sözcükleri, sayıları, sembolleri çabucak belleme ve uzun zaman hatırda tutma.

            Ayrıntıyı algılama: Çevredeki uyarıcıları ve aralarındaki farkları çabucak ve doğru bir şekilde algılayabilme.

            Mekanik yetenek: Bir alet veya makinenin çeşitli parçaları arasındaki ilişkiyi, bir aletin işleyişindeki temel ilkeyi görebilme, bir aleti işletebilme, onarabilme, bir şemaya göre bir aleti kurabilme.

            El becerisi: Elleri ve kolları kolaylıkla ve ustalıkla hareket ettirebilme, nesneleri kaldırma, döndürme ve yerleştirme hareketlerini çabucak ve düzgün bir biçimde yapabilme.

            Parmak becerisi: Parmakları doğru ve hızlı bir biçimde kullanarak küçük objeler üzerinde çalışma, çok ince işleri yapabilme.

            El – göz işbirliği: Eli ve gözü birbiriyle uyum halinde ve hızlı bir biçimde kullanabilme, ipliği iğne deliğinden geçirme gibi işleri çabuk ve doğru bir şekilde yapabilme.

ii. Başarı Testleri: Öğrencilerin öğrenme etkinliklerinden ne kadar yararlanmış olduğunu tespit etmek amacıyla kullanılır. Başarı testlerini hazırlayan ve uygulayan psikolojik danışmanlar değildir. Başarı testlerinin sonuçları rehberlik servisi için önemlidir.

Standart başarı testleri, öğrencilerin içinde bulunduğu özel koşulları dikkate almayan ve herkese genel olarak uygulanıp sonuçları genele göre değerlendirilen başarı testleridir. ÖSS, KPSS, ALES vb.

Öğretmen yapımı testler, öğretmenlerin sınıflarında öğrencilerine uygulamak üzere geliştirdikleri başarı testleridir. Öğrencilerin içinde bulunduğu özel koşulları dikkate alan testlerdir.

Yetenek ve Başarı Değerlendirme Sonuçlarından Yararlanma:

Yetenek ve başarının birlikte değerlendirilmesinin sonucu olarak üç farklı öğrenci grubu ortaya çıkmaktadır. Bu gruplar da başarı ve yetenek arasındaki farka göre farklı alt gruplar içinde sergilenmektedir. Her grubun niteliği farklı olduğu için yapılacak yardımlar da farklı olmaktadır. Bu farklılıklar yetenek – başarı tablosunda gösterilir ve yorumlanır.

  • Yetenekleri ölçüsünde başarılı olan öğrenciler: Yetenek ve başarı düzeyleri aynı olan öğrenciler, genelde okul başarısı bakımından potansiyelinden bekleneni veren öğrenciler olarak yorumlanmaktadır. Ancak bu grupta başarı ve yetenek düzeyleri yüksek öğrenciler olduğu gibi, yetenek ve başarı düzeyinin her ikisi de düşük öğrenciler de bulunmaktadır. Hem yeteneği hem başarısı yüksek olan öğrenciler, geleceğe yönelik daha ileri düzeydeki akademik programları yürütebilecek öğrencilerdir. Yetenek ve başarı düzeyleri orta düzeyde olan öğrencilerin seviyelerine uygun düşecek akademik programlara, düşük olan öğrencilerin ise durumlarına uygun düşen bir mesleğe yöneltilmeleri doğru olacaktır.
  • Yetenek düzeylerinin altında başarılı olan öğrenciler: Yetenek düzeylerinin altında başarılı olan öğrenciler, kendilerinden beklenen başarıyı gösteremeyen, düşük başarılı öğrencilerdir. Bu sonucu etkileyen çeşitli nedenler bulunabilir. Bunların tek tek bilinmesi, her öğrencinin bireysel olarak ele alınıp çeşitli yönlerden incelenmesi, başarılarını engelleyen duygusal, sosyal ve ekonomik sorunlarının giderilerek yetenekleri düzeyinde başarılı olmaları yönünde yardım edilmesi gerekmektedir.
  • Yetenek düzeylerinin üstünde başarılı olan öğrenciler: Bu öğrenciler, kendilerinden beklenenin fazlasını veren öğrenciler olarak yorumlanırlar. Ancak bu öğrenciler hem yeteneği hem de başarısı yüksek olan öğrencilerden farklı bir nitelik taşımaktadırlar. Yeteneğinin üstünde başarılı olma, iyi bir sonuç gibi algılansa da, bu öğrencilerin bir olasılık olarak böyle bir sonuca ulaşmaları genellikle bir baskı ve zorlanma altında gerçekleştiği için kişilik ve duygusal gelişiminde bazı problemlerin olması, kaygı ve uyum sorunları bulunması beklenebilir. Bunların, yetenekleri altında başarı gösteren öğrenciler gibi bireysel olarak incelenmesi, aşırı çabalarının nedenleri ve yol açabileceği olası zararların belirlenerek onlara yardım edilmesi gerekmektedir.

b. Tipik Davranış Testleri: Ölçülen nitelik açık seçik değildir. Testin doğru cevap anahtarı yoktur. Testi alan kişi, kendi bireysel özelliklerine göre soruları cevaplandırır. Testten alınabilecek bir maksimum puan yoktur.

i. Tutum Envanterleri: Tutum, bireyin insanlar, olaylar ve nesneler karşısındaki duygu, düşünce ve davranışlarını düzenli olarak etkileyen eğilimdir. Bireyin bir nesne ya da olaya karşı değer verme ya da vermeme eğilimini ölçmek amacıyla kullanılır. Öğrencinin matematik dersine karşı tutumunu belirlemek ancak tutum testleriyle olur. Tutumun duygu, düşünce ve davranış olmak üzere 3 boyutu vardır.

ii. İlgi Envanterleri: Öğrencinin bir nesne, iş ya da aktiviteye olan ilgi düzeyini ölçmek amacıyla kullanılır. İlgi, bireyin bir etkinliği ne kadar yapmak istediğini belirler. Bu testlerden elde edilen veriler sayesinde eğitsel ve mesleki konularda yönlendirme gerçeklere uygun yapılabilir. İlgi envanterleri, yetenek testleri sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Gelecekteki doyumu yordamak amacıyla kullanılır. Yani ilgi envanterleri, bireyin hangi alanda çalışırsa mutlu olacağını kestirmeyi amaçlar. Genellikle Kuder İlgi Envanteri ve Strong İlgi Envanteri kullanılır.

İlgi alanları:

Temel bilim: Fizik, kimya, biyoloji gibi bilimlerin konusunu oluşturan olayları incelemekten hoşlanma.

Sosyal bilim: Sosyoloji, antropoloji, psikoloji, tarih gibi bilimlerin konusunu oluşturan olayları incelemekten hoşlanma.

Canlı varlık: Hayvan ve bitkilerin yaşayışını incelemekten, onları yetiştirip üretmekten hoşlanma.

Mekanik: Çeşitli alet ve makineleri incelemekten, onarmaktan, işletmekten, alet ve makine yapmaktan hoşlanma.

İkna: Başkalarına düşünceleri aktarmaktan, belli bir amacı gerçekleştirmek için başkalarını etkilemekten hoşlanma.

Ticaret: Alım satım işleri ile uğraşmaktan, ticaret yolu ile kar elde etmekten hoşlanma.

İş ayrıntıları: Ayrıntılar üzerinde çalışmaktan, her işi günü gününe yapmaktan, her şeyi düzenli tutmaktan hoşlanma.

Edebiyat: Her türlü edebi eserleri incelemekten, eleştirmekten, edebi eserler yazmaktan hoşlanma.

Güzel sanatlar: Resim, heykel gibi plastik sanatlar ve el sanatları ile ilgili eserleri incelemekten ve bu tür eserler üretmekten hoşlanma.

Müzik: Bir müzik aleti çalmaktan, müzik dinlemekten ve beste yapmaktan hoşlanma.

Sosyal yardım: Hasta, yoksul ve sakat insanlara yardım etmekten ve onların sıkıntılarını azaltmaktan hoşlanma.

iii. Kişilik Testleri: Kişilik, bireyin ilgilerini, yeteneklerini, alışkanlıklarını, tutumlarını, uyumunu ve dış görünüşünü içerir. Kişilik testleri davranış ölçekleridir, daha çok bireylerin kişisel ve sosyal nitelikleri ve uyum düzeylerini ölçmek için geliştirilmiştir. Kişilik testlerini kullanmak uzmanlık gerektirir. Kişilik testleri kişilik envanterleri ve projektif (yansıtıcı) kişilik testleri olarak iki gruba ayrılabilir.

  • Standart kişilik testleri: Bireylerin kendilerine verilen soruların sınırlı seçenekleri arasından kendi öznel durumlarına en uygun cevabı seçmesine dayanan envanterlerdir. Hacettepe Kişilik Envanteri, Minesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri.
  • Projektif (yansıtıcı) kişilik testleri: Bireylerin açık seçik olmayan uyarıcılara gösterdiği kişisel ve öznel tepkilere dayanan testlerdir. Sağaltımın planlanmasında çok faydalı ipuçları sağlamaktadır. Bu tür testlerde kartlar üzerinde mürekkep lekeleri, yarım bırakılmış cümleler ya da resimler vardır. Birey bunlara anlam yüklemektedir. Tematik Algı Testi, Beier Cümle Tamamlama Testi, Rorshach Mürekkep Lekesi Testi.

İlgi, Tutum ve Kişilik envanterlerine cevaplayıcılardan karışan hatalar vardır.

– Yanıltma hatası: Kişi, soruya içinden geldiği gibi doğru yanıtlar vermek yerine, kendi amacına uygun olarak akılcı yanıtlar vererek kendi gerçek durumunu saklar.

– Sosyal kabul hatası: Cevaplayıcı kendi gerçek durumunu yansıtan değil, toplum tarafından kabul görecek, onaylanacak cevaplar verir.

– Orta yol cevap verme ve boş bırakma hatası: Seçenekleri derecelendirilmiş sorularda, cevaplayan “bazen”, “kararsızım” gibi orta yol bir cevap verme yoluna başvurmaktadır. Bazen de seçeneği boş bırakmaktadır.

Bu tür hataları önlemek için uygulama öncesinde puanların gizli tutulacağı açıklanır.

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Konu Anlatım Videoları

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here