Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları Konu Anlatım Videoları

Ölçme ve Değerlendirme Soru Çözüm Videoları

Ölçme araçlarında kullanılacak soruların bilişsel alanın farklı basamaklarından seçilmesi, ölçmenin geçerliğini ve güvenirliğini arttırır. Bilişsel alanda kullanılan testler yazılı, sözlü, kısa cevaplı sınavlar, doğru yanlış testleri, çoktan seçmeli testler, eşleştirmeli testler, ödevler ve projeler, zeka testleri ve genel yetenek testleridir.

  • Yazılı Yoklama (Essey): Öğrencilere birkaç sorunun yazdırılması veya yazılı olarak verilmesi, bunlara belli bir sürede yazılı cevap istenmesi biçiminde uygulanır.

Açık uçlu sorular kullanılır. Hazırlanmasının kolay olmasından dolayı eğitim sisteminde yaygın olarak kullanılmaktadır. Öğrencilerin analiz – sentez – değerlendirme becerileri ile kompozisyon ve kendini ifade etme becerileri ölçülebilir (bilişsel davranışları en ileri düzeyde ölçer). Öğrencilerin konuyu derinlemesine kavrayıp kavramadıklarını öğrenmek için uygundur. Problem çözme becerilerini ölçmede elverişlidir. Öğrenciye bildiklerini özgürce düzenleyip sunma imkanı verir, öğrenciyi sınırlamaz. Öğrenci sayısı az olduğunda daha çok tercih edilir. Cevabı öğrenciler düşünüp yazarlar. Bu yüzden şans başarısı yoktur. Öğrencinin cevap verirken yaptığı yanlışların kaynağını görmemize yardım eder. Öğrencinin verdiği cevaba çoğu zaman “kesin yanlış” ya da “kesin doğru” diyemeyiz. Cevap doğru ile yanlış arası bir noktada bulunur. Bunun tayini öğretmene düşer.

Her bir soru diğerlerinde bağımsız olarak cevaplanabilmelidir. İmla ve yazım hataları olmamalıdır. Cevabı genel ve uzun olan az sayıda soru yerine kısa ve cevabı sınırlandırılmış çok soru sorulmalıdır. Her bir soru belirli bir davranış zincirini yoklar (çoktan seçmeli, kısa cevaplı ve doğru yanlış testlerinde her soru bir tek davranışı yoklar). Yazılı sınav soruları öğrencilere yazılı olarak verilmelidir. Sözlü olarak okunup öğrencilerin yazması istenmemelidir.

Soru sayısı azdır, kapsam geçerliği ve güvenirliği düşüktür. Hazırlanması kolay, puanlaması yorucu ve uzun zaman alan subjektif bir özelliğe sahiptir. Bu yüzden puanlama anahtarı kullanılarak objektif hale getirilebilir. Kağıt düzeni, yazı güzelliği puanlamaya karışabilir, geçerliği düşürür. Öğrenci soruyu, öğretmen cevabı yanlış anlayabilir, güvenirlik düşer. Öğrenciler şişirme cevaplar verebilirler. Öğretmen kağıtları okurken buna dikkat etmelidir. Kopya riski daha düşüktür. Şans başarısı olmadığından puanlama güvenirliği yükselir. Cevap kağıtları 4 şekilde puanlanabilir:

  • Genel izlenimle puanlama: Bir öğrencinin cevaplarının tümü okunur ve edinilen izlenime göre o öğrenciye puan verilir. Subjektiftir, puanlama güvenirliği düşüktür.
  • Sınıflama yoluyla puanlama: Bütün kağıtlar okunur ve iyi, kötü, orta gibi gruplara ayrılır. Sonra bu gruplardaki kağıtlar tekrar okunarak o sınıf içinde birbiriyle karşılaştırılarak puanlanır.
  • Sıralama yoluyla puanlama: Her bir kağıt okunur ve önceki kağıtlara göre bir sıraya konulur. Başarılıdan başarısıza göre sıralanmış olur ve buna göre puan verilir. Okunacak kağıt sayısı az olduğunda kullanılır.
  • Anahtarla puanlama: Öğretmen sorulacak sorulara istenen muhtemel cevapları yani cevap anahtarını ve bunlara vereceği puanları önceden belirler. Buna göre tek tek puanlama yapılır. Diğer yollarla elde edilen puanlara göre daha geçerli ve güvenilir sonuçlar elde edilmesini sağlar.

Yazılı yoklumalar nasıl puanlanmalı?

Puanlamada birden fazla puanlayıcı kullanılmalı ve bu kişilerin verdiği puanların ortalaması alınmalıdır. Anahtarla puanlama tercih edilmelidir. Puanlama yapılırken öğrenci ismi gizlenmelidir. Kağıt okumak yerine soru okuma tekniği kullanılmalıdır (tüm öğrencilerin önce birinci sorusu okunur, kağıtlar karıştırılarak ikinci soru okunur).

  • Sözlü Sınavlar: Öğrenci bir ders veya konu ile ilgili kendisine sözlü olarak yöneltilen soruya cevap verir.

         Öğrencinin soruya cevabı ile birlikte hareket ve mimikleri, dış görünüşü gibi özellikleri puanlamaya katılabilmektedir. Yazılı ölçme araçları ile ölçülemeyecek bazı durumlarda kullanılabilir, örneğin turist rehberliği yapacak birinin dil becerisi sözlü sınavla ölçülebilir.

Bilişsel davranışları (yazılı sınav ile birlikte) en ileri düzeyde ölçer. Her birey için ayrı soru gerekir. Sorular hedef davranışlara göre önceden hazırlanmalıdır. Soru sayısı azdır, kapsam geçerliği ve güvenirlik düşüktür. Subjektifliği en yüksek olan sınavdır. Cevaplar için seçenek verilmediğinden şans başarısı yoktur. Öğrenci ya da öğretmen tavrı puanlamaya karışabilir, geçerlik düşer. Sınav esnasında puanlayıcının durumu da önemlidir. Puanlama güvenirliği düşüktür, bunu yükseltmek için puanlama anahtarı kullanılmalıdır. Küçük yaştaki öğrencilerin yazı yazma becerileri tam olarak gelişmediğinden sözlü sınavlar yapmak daha uygundur. Öğrencilerin bilgi ve kavram yanlışlığını anında belirleme imkanının olduğu tek sınavdır. Ancak çekingen ve içine kapanık öğrenciler gerçek bilgilerini yansıtamayabilirler. Sözlü cevap verildiğinden cevabı kontrol etme imkanı yoktur. Öğrencilerin sözel anlatım becerilerini, kendini ifade etme becerilerini, iletişim becerilerini ölçebilen ve geliştiren tek sınav türü sözlü sınavdır. Ancak puanlama objektifliği, geçerlik ve güvenirliği en düşük sınav türü olduğundan öğrencilerin yıl sonu başarı notuna etkisi daha az olmalıdır.

Aynı soruların farklı öğrencilere sorulması geçerliği düşürür. Öğrencilerin şişirme cevap vermesinin önüne geçilebilir, böylece geçerlik artar. Kopya çekme olasılığı yok denecek kadar azdır. Uygulama süresinin uzun olması kullanışlılığı düşürür. Öğrencinin cevabında eksik kalan kısımların sınav esnasında derinlemesine incelenmesine olanak verir. Bir cevap verildikten sonra geriye dönüp gözden geçirme ve düzeltme imkanı yoktur. Öğrencilerin cevaplarının kayıt edilmesi ve geriye dönüp tekrar incelenmesi olanağı genellikle yoktur.

Öğrencilere sorulan sorular yakın güçlükte olmalıdır. Uzun cevaplı az soru yerine kısa cevaplı çok soru sorulmalıdır. Birçok sözlü sınav yaparak bunların ortalamasını not olarak kullanmak puanlama güvenirliğini arttırır. Birden çok puanlayıcının puanlama yaparak bunların ortalamasının alınması güvenirliği artırır.

Sözlü sınavların genellikle kullanıldığı alanlar:

  1. Okul öncesi ve ilköğretimin ilk yıllarında,
    1. Ana dili doğru kullanma, konuşma becerileri ve sözel anlatım becerilerinin ölçülmesinde,
    1. İletişim becerilerinin ölçülmesinde,
    1. Yabancı dil konuşma becerisini belirlemede.
  • Kısa Cevaplı Testler (Boşluk Doldurmalı): Yanıtlar kısadır, ayrıntılı olarak istenmez (bir kelime, bir cümle, bir tarih veya birkaç madde).

Öğrencilerin bir kelime, bir sembol, bir rakam ya da bir cümle ile cevap verebildikleri sorulardan oluşan testlerdir. İki tip soru kullanılır: soru biçiminde olanlar ve boşluk doldurmalı olanlar. Seçenekler verilmediği için şans başarısı yoktur. Yazı güzelliği, kompozisyon becerisi vb. istenmez, yazılıya göre çok soru sorulabilir, bu nedenle daha geçerlidir. Kapsam geçerliği yüksektir ve güvenirliği yüksektir. Puanlama objektifliği yüksektir. Okuma yazma becerilerinin yeterince kazanılmış olduğu eğitimin her basamağında kullanılabilir ancak daha çok ilköğretimin ilk sınıflarında kullanılması etkilidir. Üst düzey bilgileri ölçmek güçtür. Hazırlanması, uygulanması ve puanlanması kolay olduğundan kullanışlıdır. Sorular yazılırken aşağıdakilere dikkat edilmelidir:

Her sorunun tek bir doğru cevabı olmalıdır.

Soru ile önemli tek bir davranış ölçülmelidir.

Ne sorunun kendi içinde ne de diğer sorularda ipucu bulunmamalıdır.

Sorularda en çok iki boşluk bırakılmalıdır.

Boşluğun dışındaki kelimelerle sorunun ne sorduğu açıkça anlaşılmalıdır.

Testteki tüm sorularda bırakılan boşluklar eşit uzunlukta olmalıdır.

İfadeler öğrencilerin tanıdığı kaynaklardan aynen alınmamalıdır, bu durum öğrencileri ezbere yönlendirir.

  • Doğru – Yanlış Testleri: Cevaplayıcı bir maddeye doğru veya yanlış demek ve bunu bir işaret veya sembolle kaydetmek zorundadır. Bu kolaylığı sayesinde diğer testlere oranla daha geniş bir alanda ölçme yapılabilir. Bu nedenle sınıflama gerektiren testler de denir.

Üst düzey bilgi ve becerilerin ölçülmesi mümkün değildir. Genellikle bilgi basamağı için uygundur. Cevaplaması en kolay test türüdür. Maddelerin yaklaşık yarısı doğru yarısı yanlış olan önermelerden oluşur. Puanlaması kolay ve objektiftir. Sorulabilecek soru sayısı çoktur, bu nedenle kapsam geçerliği yüksektir. Bütün derslere kolayca uygulanabilir.

Şansla doğru bilme olasılığı yüksektir (%50) ve yanlış öğrenmelerin kaynağı hakkında bilgi vermez. Şans başarısını azaltmak için sınıflama birden çok kategoride yapılabilir. Doğru, yanlış, bazen doğru, bazen yanlış gibi. Ayrıca yanlış maddenin yanlışlığı belirlenirken öğrenciden yanlış olan ifadenin altını çizmesi ya da cümlenin doğrusunu yazması istenebilir. Düzeltme formülü kullanılabilir. (Düzeltme formülü biçimlendirici değerlendirmede kullanılan izleme testleri ve düzey belirleyici değerlendirmede kullanılan başarı testleri için uygun değildir. Tanılayıcı değerlendirmede kullanılan seçme testleri için uygundur.)

Bu testlerin hazırlanmasında dikkat edilecek noktalar:

Her madde kesinlikle doğru ya da kesinlikle yanlış olmalıdır.

Her madde kısa ve açık olarak ifade edilmelidir.

Olumsuz, özellikle çift olumsuz cümle yapısı kullanılmamalıdır.

Her soruda bir davranışı ölçecek şekilde bir tek fikir verilmelidir.

İfadeler öğrencilerin bildikleri kaynaktan aynen alınmamalıdır.

Her soru birbirinden bağımsız cevaplanabilmeli ve ipuçları olmamalıdır.

Cümleyi yanlış yapan durum önemsiz ya da dikkatten kaçabilecek bir ayrıntıda olmamalıdır.

Cümlelerin uzunlukları birbirine yakın olmalıdır.

Doğru ve yanlışların test içinde belli bir düzen içinde yer almaması gerekir.

  • Çoktan Seçmeli (Objektif) Testler: Bir soru kökü ve muhtemel cevaplardan oluşan sınav tipidir.  Cevaplayıcı soruyu okuyarak, doğru bulduğu cevabı verilen seçenekler arasından seçer işaretler.

Sorulara test maddesi / madde, sorunu sorulduğu bölüme (seçenekler dışındaki tüm bölüm) madde kökü, olası cevapların olduğu bölüme seçenekler, doğru cevaba anahtarlanmış cevap, diğer seçeneklere çeldiriciler denir. Öğrencinin vereceği cevap seçeneklerle sınırlandığı için üst düzey davranışları ölçmek için uygun değildir, öğrencilerin yaratıcılıklarını sınırlar. Ancak iyi hazırlanmış bir çoktan seçmeli test sentez basamağı hariç diğer tüm basamaklarda bilgi ölçebilir.

Çok sayıda sorudan oluştuğu için kapsamı geniş, geçerliği ve güvenirliği yüksektir. Yanıtlayanların okuma yeteneği önemlidir. Çok çeşitli bilgi – beceri yoklanabilir. Eğitimin alt basamaklarında kullanılabilir. Puanlanmasının kısa olmasından dolayı kullanışlıdır. Ayrıca makinayla puanlanabilir. Yanlılık olmadığı için objektiftir.  Güçlük düzeyleri önceden belirlenebilir ve istenilen özelliklerde bir test hazırlanması olanaklıdır. Hazırlamak bilgi ve tecrübe gerektirir ve zaman alır. Seçenek sayısına bağlı olarak şans başarısı yükselebilir. Bunu düşürmek için düzeltme formülü uygulanır. Bunun için yanlış cevap sayısı seçenek sayısının bir eksiğine bölünerek çıkan rakam doğru cevap sayısından çıkarılır. Bu sınav türünden elde edilen verilerle birçok istatistik işlemi yapılabilir.

Çoktan seçmeli madde yazarken dikkat edilmesi gereken konular şunlardır:

  • Her test maddesi bir davranışı yoklamalıdır.
  • Sorular açık, seçik ve kolayca anlaşılır olmalıdır.
  • Soru içinde ve başka sorularda ipucu bulunmamalıdır.
  • Her soru diğerlerinden bağımsız olarak cevaplanabilmelidir.
  • Sorularda “aşağıdakilerden” ifadesi sadece seçeneklere yönlendirme yapılması durumunda kullanılmalıdır.
  • Sorunun seçenekleri uzunluk açısından birbirlerine yakın olmalıdır.
  • Sorunun seçenekleri ifade bakımından birbirleriyle tutarlı olmalıdır.
  • Noktalama ve yazım kurallarına uyulmalı, yanlış anlamalara sebep olunmamalıdır.
  • Seçeneklerde kullanılan rakamlar büyüklük küçüklük sırasına konulmalıdır.
  • Soruyu olumsuz yapan ifadenin ya da “en iyi”, “en çok” gibi ifadelerin altı çizilmeli ya da koyu yazılmalıdır.
  • Seçeneklerde birbirinin tersi ifadeler kullanılmamalıdır.
  • Testteki tüm soruların seçenek sayıları eşit olmalıdır.
  • Çeldiriciler soruyu bilmeyenleri yanıltmalı, bilenleri aldatmamalıdır.
  • Sorular öğrencilerin bildikleri kaynaktan aynen alınmamalıdır.
  • Madde gereksiz ifadelerle şişirilmemelidir.
  • Seçeneklerde tekrardan kaçınılmalı, eğer tekrar varsa bunlar soru köküne alınmalıdır.
  • Sorularda kullanılan dil öğrencilerin seviyesine uygun olmalıdır.
  • Testin başında ve gerekiyorsa içinde yönergeler bulunmalıdır.
  • Doğru cevaplar seçeneklere yaklaşık olarak aynı sayıda dağıtılmalıdır.
  • Aynı seçeneğin doğru olması durumu ardı ardına üç defadan fazla olmamalıdır.
  • Testin doğru cevap anahtarı belli bir düzende olmamalıdır.
  • Test içinde her soru ayrı algılanabilecek şekilde yazılmalıdır.
  • Yazı biçimi, büyüklüğü ve sayfa düzeni öğrencilerin rahatça algılayacakları şekilde olmalıdır.
  • Eşleştirmeli Testler: Çoktan seçmeli testlerin değiştirilmiş şeklidir. Sütunun birinde soru cümlesi, diğerinde muhtemel cevaplar vardır. Bu iki grup bilgiden ilgili olanlar eşleştirilir.

1. sütun öncüller (kökler), 2. sütun seçeneklerdir. Madde sayısı en az 6, en fazla 15 olmalıdır. Seçeneği ifade eden harf öncülden önce verilen boşluğa yazılır. Seçenekler harf ya da rakam büyüklüğüne göre sıralanmalıdır. Seçenekler sayıca ifadelerden (öncüllerden) fazla olmalıdır. İfadeler uzun, cevaplar kısa olmalıdır. Eşleştirme takımını oluşturan bütün maddeler aynı sayfada olmalıdır. Her iki sütunda yer alan ifade ve cevapların aynı konuya ait olmasına dikkat edilmelidir. Rakam, harf ve tarihler sıralı bir şekilde yerleştirilmelidir. Seçenek ifadelerinin önünde büyük harfler kullanılmalıdır. Yönerge, eşleştirmenin neye göre yapılacağını, eşleştirme yapılırken hangi kurallara dikkat edileceğini açıkça göstermelidir. Öğrencilerin öncüllerden bir ok çıkararak cevaplamalarına izin verilmemelidir. Puanlaması objektif, cevaplaması kolaydır. İleri düzeyde bilgi ölçmede elverişli değildir. Yanlış öğrenmelerin kaynağı hakkında bilgi vermez.

  • Ödev ve Projeler: Derinlemesine inceleme yapmak için uygulanır.

Bireysel ya da grupla olabilir. Ödevi kimin yaptığının kontrolü zordur. Puanlamada güvenirlik düşüktür, öğretmenin takdir hakkı da vardır. Ölçme aracı değil, öğrenme aracı olarak kullanılmalıdır. Sorular öğrencinin düzeyine uygun olmalıdır. Sınırları iyi çizilmelidir. Puanlama anahtarı hazırlanarak değerlendirilmelidir. Ödev ve projelerin öğrencilerin kendileri tarafından yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi zordur. Bu nedenle puanlama geçerliği düşüktür.

Projeler, öğrencilerin grup halinde veya bireysel olarak istedikleri bir alanda inceleme, araştırma ve yorum yapmak, görüş geliştirmek, yeni bilgilere ulaşmak, özgün düşünce üretmek ve çıkarımlarda bulunmak amacıyla ders öğretmeni rehberliğinde yapacakları çalışmalardır. Öğrencinin bilimsel süreç basamaklarını kullanmasını gerektirir. Teknolojiyi kullanma becerileri kazanmalarına yardım eder. Yaparak yaşayarak ve inceleyerek bilgi kazanırlar. Yaratıcılık, araştırma, iletişim gibi üst düzey zihinsel becerilerini geliştirir.

Sınıf içi zamanın yeterli olmadığı durumlarda; öğrencilerin kendi ilgi alanlarını, beceri ve yeteneklerini keşfetmeleri istendiğinde; bağımsız çalışma, sorumluluk alma, zamanı iyi kullanma, disiplin gibi özelliklerin kazandırılması istendiğinde; öğrenmenin okul dışında da olabileceğini göstermek için ve velilerin okula ilgilerini arttırmak için kullanılır.

Lee ve Pruit (1979) belli ödev türleri belirlemişlerdir:

  1. Hazırlık ödevleri: Bir konu ya da üniteye başlamadan önce verilen ödevlerdir.
  2. Alıştırma ödevleri: Herhangi bir davranış veya beceri kazanıldıktan sonra verilen ödevlerdir.
  3. Geliştirici ödevler: Yeni projelerle bilgi ve beceri uygulamalarıdır.
  4. Yaratıcı ödevler: Özgün bir eser ortaya koymaya yönelik ödevlerdir.

Eğitimde Kullanılan Ölçme Araçları Konu Anlatım Videoları

Ölçme ve Değerlendirme Soru Çözüm Videoları

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here